ریفراندۆم و رووبه‌ری گشتی لای هابرماس

په‌یڕه‌و ئه‌نوه‌ر 

"رووبه‌ری گشتی" یه‌كێكه‌ له‌و چه‌مكانه‌ی له‌ سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌وه‌ قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌كرێت, دیاره‌ دروستبوونی رووبه‌ری گشتی زیاتر پێوه‌ندی به‌ پرسی شۆڕشی پیشه‌سازی و تازه‌بوونه‌وه‌ی شاره‌وه‌ هه‌یه‌. شار له‌ دوای رێنیسانسه‌وه‌ هه‌نده‌سه‌ی كاركردن و جووڵان و ماناكانی به‌ته‌واوی ده‌گۆڕێت، بۆیه‌ ده‌كرێ بڵێین شار هه‌ندێك جار زیاتر وه‌ك پانتایییه‌ك بۆ ناسیۆنالیزم و ماناكانی نه‌ته‌وه‌بوون ده‌رده‌كه‌وێت.

له‌ دوای وێستفاڵیاوه‌ نه‌ته‌وه‌ و شار به‌ته‌واوی تێكه‌ڵ به‌یه‌ك ده‌بن! تێكه‌ڵبوون لێره‌ واته‌ ده‌ستكاریكردنی جیۆگرافیای سیاسی و دابه‌شكردنی ئه‌و جیۆگرافیایه‌ بۆ چه‌ندان یه‌كه‌ی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی. لێره‌وه‌ ده‌وڵه‌ت نه‌ته‌وه‌ به‌رهه‌م دێت و ئه‌م به‌رهه‌مهێنانه‌ بونیاده‌ ته‌قلیدییه‌كه‌ی ده‌وڵه‌ت له‌ سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه‌.

ده‌كرێت ئێمه‌ له‌ڕێی هابرماسه‌وه‌ "رووبه‌ری گشتی" زیاتر بناسین و ماناكانی لێك بده‌ینه‌وه‌ و زیاتر به‌ ئه‌ده‌بیات و تیۆریزه‌كردنی ئاشنا بین. به‌و پێیه‌ی هابرماس رووبه‌ری گشتی وه‌ك یه‌كتربینین و پێكه‌وه‌بوون ده‌بینێت له‌ناو شاردا. لێره‌وه‌ یه‌كێك له‌و كردانه‌ی له‌ناو ئه‌و رووبه‌ره‌ گشتییه‌دا به‌رهه‌م ده‌هێنرێت، گفتوگۆ و راگۆڕینه‌وه‌ و زانیارییه‌. هابرماس ئه‌م رووبه‌ره‌ هه‌م به‌ رووبه‌ری كراوه‌ و هه‌میش به‌ شوێنی گفتوگۆكردن ده‌بینێت. هابرماس دووانه‌ی (رووبه‌ری گشتی ناوه‌نده‌ و په‌راوێز) به‌رهه‌م دێنێت وه‌ك دوو ڕووبه‌ری دژبه‌یه‌ك و ناكۆك.

ده‌كرێ ئێمه‌ كرده‌ی ریفراندۆم و رووبه‌ری گشتی به‌یه‌كه‌وه‌ ببه‌ستینه‌وه‌، له‌و روانگه‌یه‌وه‌ مانای تایبه‌ت بۆ ریفراندۆم وه‌ك پرس و رووبه‌ری گشتی وه‌ك بونیاد دابڕێژین! ساڵی رابردوو كه‌ ریفراندۆم ئه‌نجام ده‌درێت، چاوه‌ڕێی له‌تبوون و دابه‌شبوون و پارچه‌ پارچه‌بوونێكی تازه‌ی ماناكانی عێراق و عێراقیبوونیش ده‌كرێت. ئه‌م پارچه‌ پارچه‌بوونه‌ به‌ قووڵی ده‌چێته‌ ناو رووبه‌ری گشتی و له‌ناو خانه‌كانی رووبه‌ری گشتی ئاماده‌ ده‌بێت! ئاماده‌بوون له‌ناو فۆرمه‌ "ناوه‌ند Core"ه‌كه‌ی رووبه‌ری گشتی ده‌بێت نه‌ك "په‌راوێزperiphery ".

ریفراندۆم له‌ چایخانه‌ و قوتابخانه‌ و قاوه‌خانه‌ و شه‌قام و زانكۆ و خێزان و میدیا و سۆشیال میدیا و سه‌رجه‌م فۆرمه‌ كلاسیكی و تازه‌كانی رووبه‌ری گشتی ئاماده‌ ده‌بێت و ده‌بینرێت، ئه‌م كرده‌ی ئاماده‌بوونه‌ گوزارشتێكی گه‌وره‌ له‌ مانا جیاوازه‌كانی مردنی عێراق و كه‌وتنی عێراق ده‌كه‌ن، پێ ده‌چێت پرۆسه‌كه‌ زیاتر پێوه‌ندی به‌وه‌وه‌ هه‌بێت كه‌ دنیای كوردی ده‌یه‌وێ پرسی كوشتنی عێراق بكات به‌ پرسێكی گشتی و له‌ رووبه‌ره‌ تایبه‌تییه‌كه‌وه‌ بیگوازێته‌وه‌ بۆ رووبه‌ره‌ گشتییه‌كه‌! 

ئه‌م جێگۆڕكێیه‌ سه‌ره‌تایه‌كی تازه‌یه‌ له‌ سۆسیۆلۆجیای سیاسیی دنیای ئێمه‌دا و ئه‌م سه‌ره‌تایه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ پێمان ده‌ڵێت پرسی سه‌ربه‌خۆبوون و راپرسی و جیابوونه‌وه‌، ده‌بێ له‌ناو هێڵه‌ گشتییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ و رووبه‌ره‌ گشتییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌دا بێت و به‌رده‌وامیش به‌رهه‌م بهێنرێته‌وه‌.

ریفراندۆم و رووبه‌ره‌كانی تر 
پێشتر خواستی كورد بۆ سه‌ربه‌خۆیی له‌ كه‌رته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی تریش ئاماده‌ بووه‌، له‌ناو خێزان و قوتابخانه‌ و به‌رنامه‌ و ستراتیجی هه‌موو پارته‌ سیاسییه‌كانی باشووری كوردستانه‌وه‌، پرسی سه‌ربه‌خۆیی و بوون به‌ ده‌وڵه‌ت و جیابوونه‌وه‌ له‌ جه‌سته‌ی سیاسی و جیۆگرافی و كۆمه‌ڵایه‌تی عێراق ئاماده‌یی هه‌بووه‌، به‌ڵام ئه‌م ئاماده‌بوونه‌ به‌بێ ره‌گه‌زی كات و پرسی كات كاری كردووه‌.

له‌ دوای به‌هاری عه‌ره‌بی و ئه‌و گۆڕانه‌ سیاسی و جیۆپۆڵه‌تیكی و جیۆسیاسییه‌ی به‌شێك له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی گرته‌وه‌ و هه‌ندێك جێگۆڕكێی سیاسی و جێگۆڕكێی هێزه‌كانی هێنایه‌ كایه‌وه‌، كوردیش وه‌ك ئه‌كته‌ر خواست و چاوه‌ڕوانییه‌كانی بۆ سه‌ربه‌خۆیی له‌ كرده‌یه‌كی بێ "كات"ـه‌وه‌ نزیك كرده‌وه‌ له‌ سات و كاتێكی دیاریكراو و ده‌ستنیشانكردنی رۆژێك/كاتێك بۆ ئه‌نجامدانی ریفراندۆم. لێره‌وه‌ گۆڕانێكی هه‌ره‌ مێژوویی له‌ مێژووی سیاسیی دنیای ئێمه‌دا له‌ دایك ده‌بێت و به‌رهه‌م ده‌هێنرێت. 

مێژوویی به‌و مانایه‌ی ریفراندۆم وه‌ك خه‌ون و چاوه‌ڕوانی هه‌م له‌ رووبه‌ره‌ تایبه‌تییه‌كانه‌وه‌ ده‌رده‌هێنرێت و ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ ناو رووبه‌ری گشتی و شه‌قام و ناوه‌نده‌كانی میدیا و رای گشتیی هه‌رێمی و جیهانی، هه‌میش له‌ ده‌ره‌وه‌ی "كات"ـه‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ ناو "كات" و چركه‌ساتێكی تایبه‌ته‌وه‌. 

پێشتر رووبه‌ره‌ گشتییه‌كانی ئێمه‌ هه‌موو حیكات و خه‌ون و به‌ها سیاسییه‌كانی به‌های ناوخۆیی و به‌های وردبوون ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ كۆمه‌ڵناسی سیاسیدا پێی ده‌گوترێت Micro Politics و كاركردن له‌سه‌ر ئاستی كرده‌ ورد و بچووكه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه‌، ریفراندۆم ئه‌م خواسته‌ ده‌كات به‌ به‌های گه‌وره‌تر. ده‌توانین بڵێین به‌ته‌واوی ده‌یكات به‌ به‌هایه‌كی سیاسی كه‌ له‌ناو رووبه‌ره‌ گشتییه‌كه‌دا خواستێكی گه‌وره‌ و رازیبوونێكی سیاسیی گه‌وره‌شی له‌سه‌ر بێت. راسته‌ هه‌ندێك گرووپی بچووك له‌ناو رووبه‌ره‌ گشتییه‌كه‌دا دژی پرس و كرده‌ی ریفراندۆم وه‌ستانه‌وه‌ و پاڵپشتییان نه‌كرد، به‌ڵام ئه‌مه‌ هه‌رگیز مانای ئه‌وه‌ نییه‌ پرۆسه‌كه‌ بێ جووڵه‌ و بێ رۆح و مردوو بووبێت له‌ناو كایه‌ی گشتیی ئێمه‌دا. بگره‌ ریفراندۆم یه‌كێكه‌ له‌و جووڵه‌ مێژوویییانه‌ی پرسی سه‌ربه‌خۆیی كوردستانی به‌ته‌واوی كرد به‌ پرسێك كه‌ به‌رده‌وام له‌ یاده‌وه‌ری ئێمه‌ و له‌ كایه‌ی گشتیدا ببینرێت و ئاماده‌ بێت. 

دیاره‌ پێوه‌ندییه‌كی قووڵ و دوور و درێژ هه‌یه‌ له‌ نێوان رووبه‌ره‌ تایبه‌تییه‌كان و رووبه‌ری گشتیدا و ئه‌م پێوه‌ندییه‌ش به‌ چه‌ندان فۆرم و جووڵه‌ و مانای جیاواز ده‌رده‌كه‌وێت و ده‌بینرێت. هه‌ندێك جار ئه‌م دوو رووبه‌ره‌ وه‌ك دووانه‌یه‌كی هاوته‌با و له‌ یه‌كتر نزیك ده‌رده‌كه‌ون! هه‌ندێك جاریش وه‌ك دوالیزمێكی دژبه‌یه‌ك ناكۆك و دوور له‌ یه‌كتر. 

ئه‌وه‌ی له‌ نێوان ئه‌م دوو رووبه‌ره‌دا ده‌رده‌كه‌وێت و به‌یه‌كتریان ده‌به‌ستێته‌وه‌ و به‌یه‌كه‌وه‌یان گرێ ده‌داته‌وه‌، پرسه‌ سیاسی و سۆسیۆلۆجییه‌كه‌یه‌، ریفراندۆم یه‌كێكه‌ له‌و پرسانه‌ی به‌ قووڵی ئه‌م دوو رووبه‌ره‌ی دنیای ئێمه‌ به‌یه‌كتره‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ و خه‌ونی جیابوونه‌وه‌ و خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی و پرسی ده‌وڵه‌تبوون له‌ناو خێزان و تێكسته‌ ئه‌ده‌بییه‌كانه‌وه‌ درێژ ده‌كاته‌وه‌ بۆ ناو كه‌رته‌كانی تر و رووبه‌ره‌كانی تر! 

PM:01:15:07/10/2018




ئه‌م بابه‌ته 670 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌