ڕایان كرۆكەر: كەوتنی ئێران بروسكەیەكە و ئاگری سەربەخۆیی كورد هەڵدەگیرسێنێت

:: AM:11:49:08/03/2026 ‌
رایان كرۆكەر دیپلۆماتكاری پێشووی ئەمەریكا و سەرۆكی ئەنجوومەنی كارگێڕی تۆڕی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ پێوەندییەكان ئاشكرای كرد، كوشتنی عەلی خامنەیی یەكێكە لە گەورەترین ڕووداوەكان  لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست رووی داوە، شەڕی ئێرانیش زۆر گەورەترە لە ڕووداوی هێرشكردنە سەر ئەفغانستان و عێراق و شەڕی كەرتی غەزە، ئەمە بە تەواوی مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگۆڕێت، هەروەها كەوتنی ئێران بە بروسكەیەك دەچوێنێ كە ئاگری سەربەخۆیی كورد لە ناوچەكە بەوهۆیەوە كڵپە دەستێنێت.

كرۆكەر كە پێشتر باڵوێزی ئەمەریكایش بوو لە عێراق، لە شەش وڵاتی تری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەك نێردە و باڵوێز و دیپلۆماتكار ی ئەمەریكا لە ناوچەكە چەندان ساڵ ماوەتەوە و كاری كردووه، له‌ دیدارێكدا كه‌ كه‌ناڵی "ئه‌لحوڕه‌" بڵاوی كردووه‌ته‌وه‌ لەبارەی هێرشەكانی ئەمەریكا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، كرۆكەر بە قۆناغێكی درێژكراوە و توێژینه‌وه‌ له‌سه‌ر نه‌كراو و قووڵاییه‌كی نەزانراو وەسفی پرۆسەكە دەكات و ئاماژەی بەوەیش داوە، ئەمەریكا و ئیسرائیل ئێستە هێزی پێشكەوتوون لە قۆناغێكی ناهاوسەنگی هێزەكانی هەرێمەكە، سەرەڕای ئەوەی نادڵنیاییەكی قووڵ و درێژیش لە نێوان هێزەكان بوونی هەیە.

هێمای بۆ ئەوەیش كرد، ئەو ڕووداوە بە گەورەترین ڕووداو لە ناوچەكە لە دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە 1979  هەژمار دەكرێ، لەو بڕوایەدام ئەمە لە شەڕی عێراق و ئەفغانستان و جەنگی غەزەیش زۆر گەورەترە. كرۆكەر تیشكی خستنە سەر سەركەوتنە سەربازییە خێراكان و گوتی، هێزی دەریایی ئەمەریكا بە نزیكەی تەواوەتی نقوم بوون و توانا مووشەكییەكانی ئێران و فڕۆكە بێ فڕۆكەوانەكانی بەهەمانشێوە ڕوویان لە كەمبوونەوەی بەرچاو كردووە، بەڵام تا ئێستەیش كاریگەر و بكوژن، چاوەڕوان دەكرێ كەمبوونەوەی زیاتریش لە ماوەی ئەو هەفتەیە بەخۆیەوە ببینن، لە بەرانبەردا ئۆپراسیۆنەكان كە ئەمەریكا سەركردایەتی دەكات بەردەوامە و چەك و جبەخانەیەكی سەربازی زۆر لە ناوچەكەی كۆ كردووەتەوە.

ئەو نمایشە سەربازییەی ئێرانیش دەیكات لە ڕێگەی بە ئامانجگرتنی وڵاتانی كەنداو، وایكردووە كە یەكێتی وڵاتانی ئەندام لە ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداو بە ئاستێكی زۆرباش بەهێزتر و پتەوتر بێت، ئەمە وایكرد كە وڵاتانی كەنداو ڕێككەوتنی بەرگریی هاوبەش بۆ یەكەمجار لە مێژوو واژوو بكەن، سەرەڕای ئەوانەیش، ڕژێمی ئێران پارێزگاری لە توانای تێكدانی ناوچەكە لەلایەن خۆی دەهێڵێتەوە و دەیپارێزێ، بۆ بە ئامانجگرتنی ژێرخانی و ڕاوەدوونانی كەشتییەكان لە كەنداو كە ئەمە بۆ ماوەیەكی درێژ بەردەوامی دەبێت، تەنانەت ئەگەر چەك و جبەخانەكەیشی بە تەواوی كۆتایی پێ بهێنرێت.

رایان كرۆكەر لەبارەی دەسەڵات و ڕژێمی ئێران و گۆڕانكاری لە پەراوێزی ئەو جەنگەدا، پێشبینی دەكات كە كوشتنی ڕێبەری باڵا ببێتە هۆی گواستنەوەی دەسەڵاتی ڕەها لە پیاوانی ئاینییەوە بۆ سوپای پاسدارانی ئێران، هەر كەسێك ببێت بە ڕێبەری باڵا، ئێستە ناتوانێ تەواوی دەسەڵاتەكانی ڕێبەری پێشووی هەبێت، چونكە پاسداران ئێستە دەسەڵاتی خۆی بە تەواوی فراوان كردووە و بە تەواوی جومگەكانی دروستكردنی بڕیاری لە دەوڵەتی ئێران كۆنترۆڵ كردووە.

لەبارەی خۆڕادەستكردنی ئێران بە بێ مەرج، كرۆكەر ئەمە بە دوور دەزانێ و دەڵێ ئەو سەركردایەتییە سەربازییە نوێیەی ئێران بەڕێوە دەبەن، قورسترین ڕێوشوێن دەگرنەبەر بۆ پاراستنی ڕژێم لە ناوخۆی وڵات، هۆشداریشی دا لە ئەگەری ئاراستەكردنی چەك بە ڕووی گەل لەلایەن سوپای پاسدارانەوە، بۆ لەناوبردنی بەرهەڵستكاران و دووبارەبوونەوەی سیناریۆی ڕاپەڕینی 1991ی عێراق، ئەوكاتە ئەمەریكا عێراقییەكانی هان دا تا لە دژی بەعس ڕاپەڕن، بەڵام ڕژێمی بەعس بە زەبری ئاگر و ئاسن لە باكور و باشوور ڕووبەڕووی هاووڵاتییانی بووەوە، ڕەنگە ئەمەریكایش بەمزووانە ڕووبەڕووی تەنگژەیەكی مرۆیی و ڕەوشتی هاوشێوە لە ئێران ببێتەوە.

كرۆكەر دەڵێ، ناوچەكە سەرەتای كۆتایی بە دەسەڵاتی ئیسلامیی سیاسی وەك هێزێكی هەژموونسەپێن لەسەر ناوچەكە دێت، كۆتایی نموونەی ئێران كاردانەوەی پێچەوانەی بەسەر هەڵمەتی بریكارەكانی ئێران لە ناوچەكە دەبێت وەك حزبوڵا لە لبنان و حەماس لە غەزە، ئەمەیش برینی بزووتنەوە ئیسلامییەكان لە ناوچەكە بە هەردوو باڵی سوننە و شیعە قووڵتر دەكات.

زیاتر گوتی، ئێمە كۆتایی ئیسلامی سیاسی وەك هێزێكی سیاسی زاڵبوو بەسەر ناوچەكە دەبینین، بەڵام كاتێك ڕژێمی ئێرانی شكستی هێنا لە دروستكردنی پەناگە بۆ هاووڵاتییانی، گەلی ئێران زۆر تووڕەن لەو سیستمەی ئێستە، ئەمە وایكردووە كە ئێرانییەكان لەسەر شەقام سەما بكەن كاتێك باس لە لەناوچوونی ڕژیمی ئیسلامیی ئێران دەكرێت، ئەمەیش ئاماژەیە بە خواستی قووڵی خەڵك بۆ رزگاربوون لە دەست ئایدلۆجیاكان.

دیپلۆماتكارەكەی پێشووی ئەمەریكا دەڵێ، هەورەبروسكەی نەمانی ئێران ئاگرێكی گەورە لە ناوچەكە دروست دەكات، چونكە كاتێك دەوڵەتی ئێران هەڵوەشایەوە، خواستی سەربەخۆبوونی كورد لە ناوچه و لە تاران زیاتر دەكات، ئەمەیش هەڕەشەیەكی زۆر ڕژدە بۆ سەر توركیا و لە سنوورەكانی عێراق و سووریا دووبارە كێشە بۆ توركیا دروست دەبێتەوە.

كرۆكەر دەڵێ، چی ڕوو دەدات ئەگەری ڕووبەڕووی هەمان سیناریۆ دووبارە ببینەوە، ئەویش ئەگەری مانگرتنی سەرانسەری كوردەكانە لە ناوچەكانی سنوور، هەروەها نیگەرانیی قووڵی لەبارەی پاكستان و چەكی ئەتۆمی ئەو وڵاتە خستەڕوو و روونی كردەوە، نائارامی لە هەرێمی بلووچستانی ئێران بە ئاسانی دەتوانرێ بۆ لایەنی تر واتە پاكستان بگوازرێتەوە، ئەمەیش وا دەكات نائارامی زیاتر بۆ پاكستان دروست ببێت، لە كاتێكدا ئێستە خەریكی جەنگێكی كراوەیە لەگەڵ تاڵیبان.

ڕایان كرۆكەر هۆشداری لە دروستبوونی جەنگی تەقاندنەوەی باڵوێزخانەكان دەدات و دەڵێ، تەقینەوەی باڵوێزخانەی ئەمەریكا لە بەیرووت لە 1983 بووە هۆی ململانێیەكی گەورە و ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی، ئێستەیش ئەگەری دووبارەبوونەوەی ئەم سیناریۆیە هەیە و داوا لە وڵاتانی دنیا دەكات خۆیان بۆ ئەم ئەگەرە ئامادە بكەن. ڕژێمی ئێران كارتی بەهێزیان زۆرە، توانایەكی زۆریشی هەیە لە تێكدان و ئاژاوە نانەوە لە وڵاتانی دنیا، بەتایبەت لە بە ئامانجگرتنی نێردە دیپلۆماسییەكانی سەربە ئەمەریكا و هاوپەیمانەكانی و ئەوروپا و ئەمەریكای لاتین و وڵاتانی كەنداو، ئەو جەنگە ناتەواو و بەردەوامە درێژە دەكێشێت دوای تەواوبوونی ئۆپراسیۆنە ئاسمانییەكانیش، ئەمەیش وا دەكات كارمەندی ئەمەریكا لە دەرەوە هەمیشە ئامانج بن بۆ پەلاماردان و هێرشكردنە سەریان.

لە كۆتایی دیدارەكەی ڕایان كرۆكەر باس لە دووبارەبوونەوەی هەڵەیەكی مێژوویی دەكات، ئەویش بەكارهێنانی هێزی ئاسمانییە بە تەنیا بۆ دەستكەوتنی دەرئەنجامی سیاسی، لەمەیشدا نموونەی لیبیا دەهێنێتەوە، كاتێك ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا رژێمی لیبیای كۆتایی پێ هێنا لە ئاسمانەوە، بەڵام شكستی هێنا لە دروستكردنی واقیعێك لەسەر زەوی، دووركەوتنەوەی ترەمپ لە بەكارهێنانی هێزی وشكایی وا دەكات ئەمەریكا ئامرازەكانی كاریگەریدانانی لە رۆژانی داهاتوو لە تاران لە دەست بچێت.


وشە - باز ئه‌حمه‌د