قاسم ئهعرهجی ڕاوێژكاری ئاسایشی نهتهوهیی عێراق له چاوپێكهوتنێكدا دووپات لهوه دهكاتهوه، كه بهغدا هیچ كێشهی لهگهڵ ئهحمهد شهرع نییه و ئامادهیه مامهڵه لهگهڵ حكوومهتی دیمهشق و سهرۆكهكهی بكات و شهرع هیچ دۆسیهیهكی له دادگهكانی عێراقیش نییه، هاوكات باس له دیاردهی ههڵخهڵهتاندنی گهنجانی عێراق و بردنیان بۆ جهنگی ئۆكراینا بهرانبهر به پاره دهكات و دووپات لهوه دهكاتهوه، كه خهڵكانێك به تۆمهتی ههڵخهڵهتاندنی گهنجان گیراون و ئهو عێراقیانهیشی چوونهته بهرهكانی جهنگی ئۆكراینا بهغدا ههوڵ دهدات بیانگهڕێنێتهوه.
لە بەغدا ویستەكانی ئەمەریكا و ئێران و وڵاتانی تر یەكتر دەبڕن و دژیەكییەكی تەواویان تێدایە، ڕاوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی عێراق قاسم ئەعرەجی سوورە لەسەر دووپاتكردنەوەی پەیامێكی دووبارەی عێراق، ئەویش بریتییە لەوەی كە عێراق نایەوێ ببێتە گۆڕەپانی هیچ جەنگێك.
لە میانەی چاوپێكەوتنێك لەگەڵ كەناڵی "
ئەلحوڕە"، قاسم ئەعرەجی باس لە چركەساتێكی هەستیار دەكات كە وڵات و ناوچەكە پێیدا تێپەڕ دەبن، عێراق كە خاوەنی سنوورێكی درێژە لەگەڵ ئێران و پێوەندیی ستراتیجیشی لەگەڵ ئەمەریكا هەیە، دووبارە خۆی لە ناو دڵی ململانێی كراوەی ناوچەكە دەبینێتەوە.
قاسم ئەعرەجی كە هاوكات سەركردەیەكی پێشووی ڕێكخراوی بەدرە و لە 2003 ژیانی سیاسی ئەو لە حكوومەتی خۆجێی پارێزگای واست دەستی پێ كرد، دواتر سێ خول لەسەر یەك پەرلەمانتار بووە و لە حكوومەتی حەیدەر عەبادی وەزیری ناوخۆ بوو و لە 2020 بووەتە ڕاوێژكاری ئاسایشی نەتەوەیی عێراق.
سەرەڕای ئەوەی پاشخانی سیاسی سەربە لایەنێكە كە نزیكە لە ئێرانەوە، بەڵام ئەعرەجی لە چاوپێكەوتنەكەدا دەڵێ، عێراق كۆشش دەكات بۆ ئەوەی لە دەرەوەی ململانێكانی ناوچەكە بێت، بێ ئەوەی پێوەندییەكانی لەگەڵ هیچ لایەك بپچڕێنێت، یان ڕێگە بدات كە خاكەكەی ببێتە سەكۆی هێرشەكان و یەكلاكردنەوەی حیساباتەكان.
یەكێك لە هەستیارترین دۆسیەكان تۆمەتەكانی وڵاتانی كەنداو بوو، كە مووشەك و درۆن لە خاكی عێراقەوە بە ئاراستەی وڵاتانی كەنداو هەڵدەدرێن، ئەعرەجی مەترسی ئەو دۆخەی كەم نەكردەوە و بە زمانێكی وریاوە گوتی، گرژی و ناكۆكی لە نێو براكان هەر ڕوو دەدات و بەغدا داوای بەڵگە و شوێنی ڕوونی بەرپرسانی ئەنجامدانی ئەو هێرشانە لە ناو عێراق لەو وڵاتانە كردووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەیش دەسەڵاتدارانی عێراق كەسێكیان بە تۆمەتی تێوەگلان لەو هێرشانە گرتووە و لێكۆڵینەوە لەگەڵیدا بەردەوامی هەیە، سەرەڕای ئەوەی وڵاتانی كەنداویش تا ئێستە هیچ بەڵگەیەكیان پێشكەش نەكردووە، تا یارمەتی بەغدا بدەن، بۆ ئەوەی دۆسیەكە ڕێڕەوی تەناهی و یاسایی خۆی وەربگرێت.
لە دۆسیەی ئێران و ئەمەریكا، ئەعرەجی گوتی، عێراق لەگەڵ لایەنێك لە دژی ئەوەی تر ناوەستێتەوە، ئێران دراوسێیەكە كە هەزار و 400 كیلۆمەتر سنووری هاوبەشمان لەگەڵی هەیە، ئەمەریكا هاوبەشێكی گرنگ و یارمەتیدەری عێراقە لە شەڕی دژ بە تیرۆر، لە ناو ئەو دوولایەنەدا بەغدا دەیەوێ مەودایەكی سیاسی و تەناهی پێویست بهێڵێتەوە، بۆ ئەوەی خۆی بە دوور بگرێت لە خزان و تێوەگلان لە ململانێ و ڕووبەڕووبوونەوەكانی ئەو دوو وڵاتە.
عێراق دەیەوێ گۆڕەپانی پێوەندی و گفتوگۆ بێ، نەك گۆڕەپانی جەنگ، ئەم دەستەواژەیە ساڵانێكە دەگوترێتەوە، وڵاتەكە دەتوانێ ناوەندگیری بكات، بەڵام ئامراز و دەسەڵاتی پێویستی نییە تا ڕێگری لە درێژبوونەوەی ململانێكان بۆ نێو خاكەكەی بكات.
ئەعرەجی لە چاوپێكەوتنەكەدا عێراق وەك وەرگری یارمەتی لە ئەمەریكا نابینێت، بەڵكو وەك هاوبەشێكی سەرەكی و متمانەپێكراو لە جەنگی نێودەوڵەتی دژ بە تیرۆر خۆی ناو دەبات، دوو ساڵ پێش ئێستە یارمەتی ئەڵمانیای داوە بۆ ڕێگرتن لە هێرشێكی تیرۆریستی كە هەوڵ دەدرا پاڵەوانیەتیی ئەوروپا بكاتە ئامانج، هێزەكانی تەناهی ئەڵمانیا بە زانیاری ورد لەبارەی شانەیەكی توندڕۆ ئاگادار كرانەوە.
بە بڕوای ئەعرەجی ئەوە بەڵگەیە لەوەی عێراق چووەتە ناو سیستمی تەناهیی نێودەوڵەتی، لە كاتێكدا پێشتر وڵاتەكە دڵی جەنگ بوو دژ بە تیرۆریستان، بەڵام ئێستە زانیاری و یارمەتی وڵاتان لە دووری هەزاران كیلۆمەتر بۆ ڕێگرتن لە ئەنجامدانی هێرشی تیرۆریستی دەدات.
بارگرانی گەورە كە ماوەتەوە وەك ئەعرەجی دەڵێ، دۆسیەی گیراوانی رێكخراوی تیرۆریستی داعشە، تا ئێستە عێراق پێنج هەزار و 704 گیراوی داعشی لە سووریا وەرگرتووە كە هەڵگری رەگەزنامەی 52 وڵاتی دنیان، لە ناویاندا سەركردەی باڵای ئەو گرووپە بوونیان هەیه و مامەڵەكردن بەو دۆسیەیە تەنیا ئەركی عێراق نییە، بەڵكو بەشێكە لە بەرگری كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.
لەبارەی دۆسیەی سووریاوە قاسم ئەعرەجی دووپاتی كردەوە، ڕێز لە ئیرادەی گەلی سووریا دەگرن و ئامادەن هاریكاری و پێوەندییان لەگەڵ حكوومەتی ئەحمەد شەرع هەبێت.
پێشتر شەرع لەلایەن دادگەكانی عێراق داواكراو بوو، ئەعرەجی لەسەر ئەو پرسە دەڵێ، ئێستە هیچ كێشەیەكمان لەگەڵ سەرۆك كۆماری سووریا ئەحمەد شەرع نییە و ئەو هیچ دۆسیەیەكی لە عێراقدا نییە.
دۆسیەی توركیا و پارتی كرێكارانی كوردستان پرسێكی تری هەستیارە و ئەعرەجی دەڵێ، چەكدارانی ئەو حزبە تا ئێستەیش لە چیای قەندیل و شنگال بوونیان هەیە و حكوومەتی عێراق دەیەوێ ناوچەكان لە بوونی هەر هێزێكی چەكداری بیانی پاك بكاتەوە.
پرسێكی تر كە كەمترین قسەی لەسەر كراوە، ئەو چەكدارە عێراقییانەن كە لە جەنگی ڕووسیا و ئۆكراینا لە شەڕدا. ئەو دەڵێ، دەسەڵاتدارانی عێراق چەند كەسێكیان گرتووە كە تێوەگلاون بە كۆكردنەوەی گەنجان و بە سەربازكردنیان و ناردنیان بۆ جەنگ بەرانبەر بە پاره، بۆیە دیل و كوژراوی عێراقی لە بەرەكانی جەنگ لە ئۆكراینا بوونی هەیە و ئێستە حكوومەت كار دەكات كە بۆ عێراقیان بگێڕێتەوە.