زیادكردنی باجی گومرگی لەلایەن حكوومەتی عێراقەوە بەسەر كاڵای دەرەكی، تەنگژەیەكی گەورەی دروست كردووە و بازرگانانیش ئەمڕۆ یەكشەم داخستنی سەرانسەریان ڕاگەیاند، تا حكوومەت ناچار بكەن لە بڕیارەكەی پاشگەز ببێتەوە و زیادكردنی باجی گومرگی بەڕێژەی 30% هەڵوەشێنێتەوە. ئەم هەنگاوە لە ئەنجامی بڕیارێكی مانگی نۆی ساڵی ڕابردوو ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق دەگەڕێتەوە، كە تێیدا جێگیركردنی سیستمی ئەسیكۆدای لێ كەوتەوە و لە یەكی كانوونی دووەم/یەنایەری ئەمساڵەوە خرایە بواری جێبەجێكردنەوە.
ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بە بڕیاری 957ی ساڵی ڕابردوو، بڕیاری زیادكردنی باجی گومرگی بە ڕێژەی 30% بەرز كردەوە، ئەمە وەك ژووری بازرگانی دەڵێ، زیان بە ئابووری وڵات دەگەیەنێ و نرخی كاڵاكان بەشێوەیەكی سەرسوڕهێنەر بەرز دەكاتەوە، دوای ئەم بڕیارە باجی گومرگی حاویەیەك كەلوپەلی هاتووە پێشتر بە سێ ملیۆن دینار بوو، ئێستە بەهەمانشێوە نرخەكەی بۆ 175 ملیۆن دینار بەرز بووەتەوە.
ئەمڕۆ لە شاری بەغدا زۆرینەی دوكان و شوێنە بازرگانییەكان داخراون و لافیتە لەسەر دوكان و شوێنە بازرگانییەكان هەڵواسراوە، تێیدا ئاماژەیان داوە كە بەهۆی بەرزبوونەوەی باجی گومرگی دوكانەكانمان دادەخەین و لە هەندێ دوكانیش نووسراوە، پارەی گەنجینەی وڵاتتان برد و بە هەدەرتان دا، ئێستە دەتانەوێ پارەی گیرفانی ئێمەیش بدزن.
ڕەشید ئەلسەعدی گوتەبێژ بە ناوی ژووری بازرگانیی
بەغدا گوتی، ژوورەكەیان بە كۆ داواكاریی ئاراستەی حكوومەت كردووە، بۆ وەستاندنی ڕاستەوخۆی فەرمانی ژمارە 957ی ئەنجوومەنی وەزیران بۆ ماوەی شەش مانگ، ئەو بڕیارە سوود بە ئابووری وڵات ناگەیەنێ و ڕۆڵیش ناگێڕێ لە جێگیركردنی دۆخی بازرگانی لە عێراق، داواكاری دووەمیش كە كردوومانە بریتییە له پەلەكردن لە ڕێگەدان بەو حاویە زۆرانەی كەلوپەل كە لە بەندەی ئوم قەسر گلدراونەتەوە، لە ئەنجامی دواكەوتنی ڕێگەدان بە هاتنی ئەو كاڵایانە زیان بە ئابووری دەگەیەنێت و دەبێتە هۆی پەككەوتنی جووڵەی بازرگانی، زیانی زۆریش بە بازرگانان دەگەیەنێت، چونكە دەبێ پارە بە كۆمپانیا بیانییەكان بدەن، بەهۆی ساغنەكردنەوەی كاڵاكان. كاتێك باجی حاویەیەك لە سێ ملیۆنەوە بۆ 175 ملیۆن بەرز ببێتەوە، واتە هاتنی 10 حاویەی كاڵا باجەكەی دەگاتە 750 ملیۆن دینار.
لە بەشێكی تری قسەكانی گوتەبێژەكە گوتی، ڕێكخستنی باجی گومرگی پێویستە زیاتر نەبێ لە ڕێژەی 5% بۆ سەرجەم ئەو كاڵایانەی كە هاوردە دەكرێن، ئەمە داوایەكی سەرەكی ئێمەیە، بەردەوامبوون لەو دۆخەی ئێستە بازاڕ دەشێوێنێت و نرخی كاڵاكان زۆر بەرز دەكاتەوە، ئەمەیش باری سەرشانی هاووڵاتییان و بازرگانان قورستر دەكات.
دوێنێ كۆمەڵەی بازرگانانی عێراق لە ڕاگەیەنراوێكدا داوای لە سەرجەم دوكاندار و پیشەوەران كرد، كە ئەمڕۆ یەكشەم دوكان و بازاڕەكان دابخەن و ناڕەزایی خۆیان بەمشێوەیە بە حكوومەت بگەیەنن، تا بە بڕیارەكەدا بچێتەوە، مانگرتنەكەیش بەردەوام دەبێ تا حكوومەت بەدەم داواكەیانەوە دێت و ژووری بازرگانی بەغدایش پشتیوانی لەو هەنگاوە دەكات. ئەلسەعدی دەڵێ، ژوورەكەیان پەنا بۆ گەمارۆی بازرگانی گشتی دەبات و سەرجەم بازاڕەكان دادەخرێن، تا داواكارییەكانیان جێبەجێ دەكرێن، ئێمە پارێزەری مافی بازرگانانین و بەردەوام دەبین لە دەربڕینی ناڕەزایی تا ئامانجەكانمان بەدی دێ و بازاڕ و ئابووری وڵات دەپارێزین.
نەبیل ئەلمەرسوومی پسپۆری ئابووری لەوبارەیەوە دەڵێ، كەرتی بازرگانی ئێستە زیانمەندترین كەرتە لە عێراق، سەرەڕای هەبوونی 350 هەزار شوێنی بازرگانی و زیاتر لە ملیۆنێك دوكان و خستنەسەركاری ملیۆنان دەستی كاری ناوخۆیی، بەڵام جێبەجێكردنی سیستمی ئەسیكۆدا و باجی گومرگی دەبێتە هۆی دابەزینی مامەڵە و ئاڵوگۆڕی بازرگانی و داهاتی گومرگی بە بەراورد بە ساڵانی ڕابردوو كەم دەكاتەوە.
لە ماوەی ڕابردوودا لە بەغدا و بەسرە و شارەكانی تریش بە سەتان بازرگان خۆپێشاندانیان كرد و دژی ئەو هەنگاوەی حكوومەت وەستانەوە، داوا دەكەن باجی گومرگی دەبێتە هۆی بڕانی قووتی كارەكەیان و نرخی كاڵاكان زۆر بەرز دەكاتەوە، بۆیە پێویستە حكوومەت بیرێكی تری لێ بكاتەوە.
ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە دانیشتنی ژمارە 43ی خۆی لە ڕۆژی 28ی تشرینی یەكەم/ئۆكتۆبەری 2025، بڕیاری 957ی دەركرد كە كۆمەڵێك بەند و خاڵ لە خۆ دەگرێت، بریتین لە زیادكردنی باجی گومرگی بە ڕێژەی 30% و جێگیركردنی سیستمی ئەسیكۆدا بەگوێرەی ئەو پێوەرانەی لەسەری ڕێككەوتوون. هەموو بڕیارەكانی پێشوو لەبارەی باجی گومرگی وەك ڕەتكراوە دوای دەركردنی ئەو بڕیارە هەژمار دەكرێت، هاوردەكارانی كەلوپەلی خواردەمەنی دەبێ باجی گومرگیان یەكبخەن بەگوێرەی جۆرەكان، ئەگەر بارەكانیان فرەجۆر بوو، ئەوا باجی گومرگی بەگوێرەی ئەو كاڵایە دەبێت كە زۆرترین ڕێژەی بارەكە پێكدەهێنێت. ئەم بڕیارەیش لە ڕۆژی یەكی كانوونی دووەم/یەنایەری 2026 دەخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە.