"ڕژێم بڕووخێ.. سەرانی ئێران و پاسداران ڕوو لە عێراق دەكەن"

شكانی مشتی تاران بەسەر بەغدا، ناونیشانی بابەتێكە كە لە پێگەی "War on the Rocks" تێیدا باس لە لێكەوتەكانی هێرشی ئەمەریكا بۆ سەر ئێران و كاریگەرییەكانی لەسەر عێراق دەكات، دەپرسێ چی ڕوو دەدات كاتێك تۆڕی گرووپە میلیشیاكانی سەربە ئێران شوانەكەیان كە ئێرانە لە دەستی دەدەن و چەكەكەیان بەدەستەوە دەمێنێتەوە؟ هاوكات سەرانی سوپای پاسداران جیا لە عێراق شوێنی تریان هەیە بۆی بچن، لە ئەگەری هێرش بۆ سەر ئێران، لەو دۆخەدا چارەنووسی عێراق چی دەبێ و بە كوێ دەگات؟ 

دانوستاندنەكانی نێوان ئەمەریكا و ئێران بەردەوامن، بەڵام لەگەڵ ئەوە سەرۆكی ئەمەریكا فەرمانی بە ڕەوانەكردنی دووەم كەشتی فڕۆكەهەڵگر بۆ ناوچەكە واژوو كرد، ئەمە ئاماژەیەكی زۆر ڕوونە و بەكارهێنانی هێز بۆ سەر ئێران بە دوور نازانرێت، گرنگە لێكۆڵینەوە لە لێكەوتە لاوەكییەكانی ئەو پێشهاتانە بكەین و بزانین ئەگەر ڕژێمی دەسەڵات لە ئێران بگۆڕێت كاریگەری چی بەسەر عێراقەوە دەبێت؟  

بە ڕوانین لە هەژموونی فراوانی ئێران بەسەر دامەزراوە فەرمی و نافەرمییەكانی عێراق، بۆیە هەر گۆڕانكارییەك لە تاران ڕوو بدات، لێكەوتی ڕاستەوخۆی بەسەر عێراق دەبێت، لەگەڵ ئەوەیشدا ئەو گۆڕانكارییە دەرفەتێكە بۆ عێراق بۆ چارەسەركردنی كێشە تەناهییەكانی و دەرچوون وەك دەوڵەتێكی بەهێز و دوور لە مانەوە لە ژێر هەژموونی ئێران، هێزەكانی حەشدی شەعبیی عێراق كە تۆڕێكی میلیشیایی زۆرینە شیعەن، ڕۆڵێكی میحوەری و سەرەكی لەو ڕووەوە دەگێڕن، كە لە 2014 بۆ یارمەتیدانی شەڕی دژ بە تیرۆر كۆ كرانەوە، پاش ئەوەی سوپای عێراق لە هەندێ ناوچەی وڵات هەرەسی هێنا، سەرەڕای تێكەڵكردنیان بەشێوەیەكی فەرمی وەك هێزێكی دەوڵەتی عێراق و كۆمەك و پارەداركردنیان لەلایەن حكوومەتەوە، بەڵام زۆر لەو گرووپانە پێوەندییە تۆكمەكانیان لەگەڵ ئێران پاراستووە و بە سەربەخۆییەكی تەواوەوە لە بەغدا مامەڵە دەكەن.  

لە كۆتایی ئەمساڵ، كەمكردنەوەی هەژموونی ئێران لە عێراق لە ڕێگەی ئەركی سەربازی ئەمەریكی لە عێراق لەگەڵ نزیكبوونەوەی داماڵینی چەك لە دەستی میلیشیاكان دەرفەتێك بە عێراق دەبەخشێت، تا هەژموونی سەربەخۆی و سەروەریی خۆی و دیاریكردنی چارەنووسی خۆی بە ڕێگەیەك بدات كە لە دوای شكستی سەدام حوسێنەوە بەخۆوەی نەبینیوە.  

گۆڕینی ڕژێم لە ئێران كۆمەڵێك سیناریۆ بۆ بەغدا دەهێنێتە دی، زۆرینەی خۆی لە نێوان خراپ و خراپتر دەبینێتەوە، یەكێك لەو سیناریۆیانە داڕووخانی شۆكهێنەری ڕژێمی ئێرانە، ئەمە دەبێتە هۆی هاتنی بەلێشاوی سوپای پاسداران و سەركردەكانی ڕژێم بۆ عێراق، لە گەڕان بۆ پەناگەیەكی ئارام كە لە ئێران بۆ ئەوان بوونی نامێنێت، ئەمە دەبێتە هۆی بارگرانی بۆ سەر توانای عێراق لە مامەڵەكردن لەگەڵ تەنگژەكەدا، بەڵام ئەو سیناریۆی كە زۆر ئەگەری هەیە، بریتییە لە مانەوەی حكوومەتی عێراق بە بێلایەنی و ڕێگە بە دۆخەكە بدات بەرەوپێشەوە بڕوات بەهیوای ئەوەی درێژبوونەوەیشی سنووردار بێت، خۆیشی بە دوور بگرێ لە هەر بڕیارێكی قورس، بەڵام دوودڵی یەكێكە لە سیما دیارەكانی بەرپرسانی عێراق، لەگەڵ ئەوەیشدا لە ناو خەڵك دەست بە ناوەند بگرە كە گوزارشتێكی عێراقییە واتە پابەند بە بێلایەنی بۆ درێژترین كات تا دەتوانی. یەكێكی تر لە سیناریۆكان كە ئەگەری هاتنەدیی دوورە،  گەل و حكوومەتی عێراق درك بەوە دەكەن كە بە پشتیوانیی سنووردار بەڵام چڕ لەلایەن لایەنی دەركییەوە، گۆڕینی ڕژێمی تاران دەرفەتێكی دروستكەرە بۆ بەدیهێنانەوەی عێراق، بەڵام لە وەستانەوە دژی ئێران ڕووبەڕووی دوو هەڕەشە و ئاڵنگاری دەبنەوە، ڕێگرتن لە مشتی ئێران بۆ ئازادبوون بەشێوەیەكی كۆتایی، كە لەو ڕێگەیەوە ئارامی لە ئێران دێتە دی و سنووری هێلی ئاگر و جەنگ دەپەڕێنێتەوە بۆ عێراق، دووەمیشیان ناجێگیری و نائارامی لە ناوخۆی عێراق كە وادەكات كێشە و ناكۆكی لە ناو سنووری عێراق كۆتایی نەیەت و ئێرانیش دەیقۆزێتەوە. 

ئەگەر ڕژێمی ئێران بكەوێ و بگۆڕێت بەشێوەیەكی خێرا و ئاڵۆز، هیچ دوور و قورسیش نییە كە ژمارەیەكی بێشوماری سەرانی ڕژێمی ئێستەی ئێران ڕوو لە عێراق بكەن و خۆیان لە عێراق حەشار بدەن، دەستەبەركردنی ئاسایش و كۆنترۆڵی تەواوەتی سنووری نێوان ئێران و عێراقیش كارێكی یەكجار قورسە، بەهۆی درێژی سنوورەكە و بوونی چەندان دەروازەی سنووری نافەرمی، جیا لەوەیش پێوەندیی پتەوی ڕژێمی ئێستە لەگەڵ شیعەكانی عێراق، ئەمەیش دۆخەكە بە تەواوی قورستر دەكات، چونكە هەڵاتووان لە ئێران لەگەڵ گرووپە میلیشیاكان تێكەڵ دەبن، ئەگەری زۆرە هەوڵی خۆپێشاندان و هانی چوونی خەڵكی عێراق بۆ ئێران بدەن، بە ئامانجی پشتیوانیكردن لە ڕژێمی ئێستە، وەك چۆن لە كاتی خۆپێشاندانەكانی ئێران لە بەسرە خەڵكانێك ئامادە بوون بچنە ئێران تا یارمەتیی هێزەكانی ئەو وڵاتە بدەن، بۆ كپكردنەوە و ڕەشبگیریكردنی خۆپێشاندەران. ئەمانە هەڕەشەی زۆر ڕژد و گەورە دەبن بۆ سەر عێراق لە سنوورەكانی ڕۆژهەڵاتییەوە. 

لە ڕۆژئاواوەیشی كە سنوورێكی درێژی عێراق لەگەڵ سووریا بوونی هەیە و مەترسی سەرهەڵدانەوەی ڕێكخراوی تیرۆریستی داعش لە سووریا بە دوور نازانرێ، بەهەمانشێوە دەبێت بە هەڕەشەیەكی گەورەتر لەلایەكی ترەوە بۆ سەر عێراق، لەبەرئەوە هەرچۆنێك بێت، پێویستە عێراق داهاتی زیاتر و سەربازی زیاتر لەسەر سنوورەكانی لە هەردوولاوە كۆ بكاتەوە. 

لە عێراق لە ڕووی كۆمەڵایەتی و ئاینییەوە گرووپێك هەن كە هاوسۆزن لەگەڵ ڕژێمی ئێران، گرووپی تریش هەن كە دژی ئێران و هەژموونەكەین كە بەسەر عێراق سەپاندوویەتی، لەگەڵ شەڕ و ئاڵۆزی مەترسی خۆپێشاندان و توندوتیژی لەلایەن ئەو دوو گرووپە كۆمەڵایەتییە جیاوازە لە ناوخۆی عێراق بوونی هەیە، هەموو ئەوانە ئاڵنگاری گەورەن و بەرۆكی عێراق دەگرن، لە دۆخێكی لەم چەشنەیشدا بوونی سەركردایەتییەكی بەهێز كە بیری زەوی نەبێ و تەنیا عێراقییانە بیر بكاتەوە، ڕۆڵێكی زۆر گرنگ دەبینێت بۆ  دەربازبوون لەو ئاڵنگارییە مەترسیدارانەی باسیان لێوە كرا، بۆیە پێویستە شیعە و كورد و سوننە لەو قۆناغەدا بە كارێكی دەگمەن لە پێناوی عێراق هەڵبستن و بەرژەوەندیی نیشتمانی بخەنە سەرووی بەرژەوەندیی مەزەوی و نەتەوەییەوە. 

هەریەك لە نووسەران، كیس فیلیپس لیوای خانەنشین لە سوپای ئەمەریكا كە پێشتر پاشكۆی سەربازی و بەرگری بووە لە باڵوێزخانەی ئەمەریكا لە عێراق، لە چەندان ساڵیش لە عێراق و وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕۆڵی بینیوە، لەگەڵ ستیوارت ویلش ئەفسەری خانەنشینی هێزی ئاسمانی ئەمەریكا و بەیەكەوە لەگەڵ فیلیپس لە بەغدا كاریان كردووە، وەك پاشكۆی هێزی ئاسمانی و سەرۆكی ئۆپراسیۆنەكان لە باڵوێزخانەی ئەمەریكا لە بەغدا.