هەرێمی كوردستان دەبێتە تاقە هیوای بەغدا بۆ گەیاندنی نەوتەكەی بە دەریای ناوەڕاست و بازاڕەكانی ئەوروپا، ئەمەش وا دەكات كۆمەڵێك دەرگا بەڕووی كوردستاندا بكرێتەوە، كەسایەتییەكی ئەمەریكاش داوا دەكات ئیدارەی ترەمپ بەزووترین كات لەم دۆخەدا سوود لە بۆڕیی نەوتی كوردستان ببینرێت.
بەپێی ئامارە فەرمییەكان، نزیكەی 90% نەوتی هەناردەكراوی عێراق لە ڕێگەی ئەم گەرووی هورمزەوە دەگەیشتە بازاڕە جیهانییەكان. توندوتیژییەكان یان بڕیارە سیاسییەكان بۆ داخستنی ئەم دەروازە ئاوییە، عێراقی خستوەتە بەردەم مەترسییەكی گەورەی دارایی و ئابووری، چونكە داهاتی سەرەكی وڵاتەكە لەسەر فرۆشتنی نەوتی خاو وەستاوە و پەككەوتنی ئەم پرۆسەیە بە واتای ئیفلاسبوونی بودجە و لێكترازانی خزمەتگوزارییە گشتییەكان دێت.
لەمبارەیەوە زاڵمای خەلیلزاد كە ماوەیەك باڵوێزی ئەمەریكا بوو لەعێراق رای گەیاند، ستراتیجی ئێران گرانكردنی نرخی نەوت و دروستكردنی فشارە لەسەر ترەمپ بۆ راگرتنی شەڕ.
ئەوەشی گوتووە، بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەم ستراتیجە، ناردنی خێرای نەوتی هەرێم و عێراقە بۆ بازاڕەكان لە رێگەی توركیاوە و دابەزاندنەوەی نرخەكان.
خەلیلزاد لە سەكۆی "ئێكس" نووسیویەتی: بژاردەمان هەیە بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەم ستراتیجە. كوردستان و عێراق پێكەوە دەتوانن لە رێگەی توركیاوە نزیكەی 300 هەزار بەرمیل نەوت رەوانەی بازاڕ بكەن و بەمەش فشارەكانی بەرزبوونەوەی نرخەكان كەم بكەنەوە.
راشی گەیاندووە: ئەمەش پێویستی بە دەستوەردانی خێرای ئەمەریكا دەبێت لەگەڵ بەغدا و هەولێر بە هاوئاهەنگی لەگەڵ كۆمپانیا نەوتییە پێوەندیدارەكان. ئەم هەنگاوە دەتوانێ جیاوازییەكی راستەقینە دروست بكات و پێویستە بەپەلە لەبەرچاو بگیرێت.
د. بێستوون محەمەد لەبارەی گرانیی ئەو پڕۆژە و پێگەی هەرێمی كوردستان بابەتێكی لە ژێر ناوی "بۆڕیی كوردستان لە كێشەیەكی سیاسییەوە بۆ بەرگری نیشتمانی" دەڵێت: لە سێبەری ئاڵۆزییە جیۆپۆلەتیكییەكانی ناوچەكەدا، بازاڕی وزەی جیهانی بەردەوام لە ژێر كاریگەریی كێشە سیاسی و سەربازییەكاندا بووە و یەكێك لە هەستیارترین خاڵە ستراتیجییەكانیش گەرووی هورمزە.
د. بێستوون ئاماژەی بەوەش كردووە، ئەم گەرووە نەك تەنیا بۆ وڵاتانی كەنداو، بەڵكو بۆ عێراقیش وەك دەمارێكی سەرەكی ژیان وایە، چونكە بەپێی ئامارە فەرمییەكان نزیكەی 90% نەوتی هەناردەكراوی عێراق لە ڕێگەی ئەم گەرووەوە دەگەیشتە بازاڕە جیهانییەكان. توندوتیژییەكان یان بڕیارە سیاسییەكان بۆ داخستنی ئەم دەروازە ئاوییە، عێراقی خستوەتە بەردەم مەترسییەكی گەورەی دارایی و ئابووری، چونكە داهاتی سەرەكی وڵاتەكە لەسەر فرۆشتنی نەوتی خاو وەستاوە و پەككەوتنی ئەم پرۆسەیە بە واتای ئیفلاسبوونی بودجە و لێكترازانی خزمەتگوزارییە گشتییەكان دێت.
بەبڕوای ئەو شارەزایە لەم كاتەدا، بۆڕیی نەوتی هەرێمی كوردستان بۆ بەندەری جەیهانی توركیا لە پڕۆژەیەكی ئابووریی هەرێمییەوە دەگۆڕێت بۆ بژاردەیەكی ستراتیجی نیشتمانی بۆ هەموو عێراق.
د. بێستوون محەمەد باس لەەش دەكات، ئەم بۆڕییە كە بە شێوەیەكی سەرەكی بۆ گواستنەوەی نەوتی كێڵگەكانی هەرێم دروست كراوە، دەبێتە تاقە هیوای بەغدا بۆ گەیاندنی نەوتەكەی بە دەریای ناوەڕاست و بازاڕەكانی ئەوروپا. ئەگەرچی خاوەندارێتی ئەم بۆڕییە كۆمپانیاكانی كەرتی تایبەتن، ڕەنگە بەكارهێنانی عێراق ڕووبەڕووی ئاڵنگاری یاسایی و بەڕێوەبردن بكاتەوە و ئەو وڵاتە ڕوبەڕووی چەند مەرجێكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان بكاتەوە، بەڵام لە كاتی قەیرانی هورمزدا، پێویستییەكی توندی عێراق بە دۆزینەوەی ڕێگەی جێگرەوە، هێزی گفتوگۆی هەرێمی كوردستان بەرانبەر بەغدا بە شێوەیەكی بەرچاو زیاد دەكات و هاوكێشە سیاسییەكە لە "داواكەر"ەوە بۆ "پێشكەشكاری چارەسەر" دەگۆڕێت.
"ئەم دۆخە نوێیە دەبێتە هۆی دەستپێكردنی قۆناغێكی جیاواز لە دانوستانەكان كە تێیدا هەرێمی كوردستان، دەتوانێ مەرج و داواكارییە هەڵپەسێردراوەكانی خۆی جێگیر بكات. یەكێك لە سەرەكیترین مەرجەكان، چارەسەركردنی پرسی تێچووی بەرهەمهێنانی نەوت دەبێت، چونكە هەرێم داوا دەكات بەغدا ددان بە ڕاستی سروشتیی كێڵگە نەوتییەكانی هەرێمدا بنێت و تێچووی ڕاستەقینەی بەرهەمهێنان، زۆر لەوە زیاترە كە لە یاسای بودجەدا دیاریكراوە (نزیكەی 24 بۆ 30 دۆلار بەرانبەر شەش دۆلار و دواتر بە 16 دۆلار بە شێوەی كاتی جێگیر كرا)، یان ئەنجامی لێكۆڵینەوە و هەڵسەنگاندنەكانی كۆمپانیای "ود ماكەنزی" كە ڕەنگە لە ئاستی خواستەكانی هەرێمی كوردستاندا نەبێت. ئەمە وەك مەرجێكی بنەڕەتی بۆ دەستپێكردنی پرۆسەی هەناردە و كاراكردنەوەی هەناردەی نەوتی عێراق سەیر دەكات".
لەلایەكی ترەوە ئەو شارەزایە باس لەوە دەكات پێویستە پرسی قەرزی كۆمپانیا نەوتییە بیانییەكان (IOCs) و شەرعییەتی گرێبەستەكانیان بابەتێكی تری گرنگی گفتوگۆكان بێت.
بەبڕوای د. بێستوون هەرێمی كوردستان مەرجی ئەوە بخاتە ڕوو كە حكوومەتی فیدراڵی پابەند بێت بە دانەوەی ئەو ملیاران دۆلارەی كە وەك قەرز لەسەر حكوومەتی هەرێم كەڵەكە بووە بەرانبەر كار و وەبەرهێنانی ئەو كۆمپانیایانە. هەروەها داوای ددانپێدانانی فەرمی بە گرێبەستەكان بكرێت یان لانیكەم گۆڕینیان بۆ جۆرە گرێبەستێكی نوێ كە مافی یاسایی و دارایی وەبەرهێنەرەكان بپارێزێت. ئەمەش تەنیا بۆ بەرژەوەندیی هەرێم نییە، بەڵكو بۆ دڵنیاكردنەوەی بازاڕی جیهانییە كە نەوتی تێپەڕبوو بەناو بۆڕیی كوردستاندا هیچ گرفتێكی یاسایی لەسەر نەبێت.
لەبارەی شایستە داراییە ناوخۆییەكانیش ئەو شارەزایە دەڵێت، هەرێمی كوردستان وەك مەرجێكی ستراتیجی داوای گەرەنتیكردنی بودجە و مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بكات بە شێوەیەكی بەردەوام و دوور لە ململانێیە سیاسییەكانی ناو پەرلەمان.
"دەكرێ ڕێككەوتنە نوێیەكە بە جۆرێك بێت كە هەناردەی نەوت لە ڕێگەی كۆمپانیای (سۆمۆ)وە بێت، بەڵام بەرانبەر بەوە دەبێت سیستمێكی بانكی یان گەرەنتییەكی دارایی هەبێت كە تەمویلی مووچە و شایستە داراییەكانی هەرێم ڕاستەوخۆ و بێ دواكەوتن خەرج بكرێت. ئەمە دەبێتە ئاڵوگۆڕێكی بەرژەوەندی (نەوت بەرانبەر بودجە و سەقامگیری) كە تێیدا هەردوو لا لە قەیرانێكی گەورە ڕزگاریان دەبێت" .د . بێستوون محەمەد وا دەڵێت.
لە كۆتادا د. بێستوون پێی وایە توانای بۆڕییەكە بۆ گواستنەوەی نزیكەی یەك ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێكدا كە دەكرێت بە چاكسازی تەكنیكی زیاتریش بكرێت، دەبێتە تاكە دەرچەی ڕزگاربوون لە خنكانی ئابووری. لە ئەنجامدا بۆڕی نەوتی كوردستان تەنیا بۆڕییەكی ئاسنی نییە، بەڵكو دەبێتە كلیلێكی سیاسی و كارتێكی فشار كە پێگەی هەرێم لە هاوكێشەی دەسەڵاتی عێراقدا بۆ ئاستێكی باڵاتر بەرز دەكاتەوە و بەغدا ناچار دەكات بۆ پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی خۆی، زۆربەی داواكارییە ئابووری و یاساییەكانی هەرێم قبووڵ بكات.