لە 28ی شوبات/فێبرایەر، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و ئیسرائیل دەستیان بە هێرش بۆ سەر ئێران كرد و نزیك دەبینەوە لە شەش هەفتە بەردەوامیی جەنگ و بۆردمان لە ناوچەكەدا، بەڵام ئەم جەنگە چیی گۆڕیوە و چی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگۆڕێت، پێگەی "زە كۆنڤێرزەیشن" ئەو پرسیارەی لە پێنج پسپۆر كردووە و وەڵام و شرۆڤەی خۆیان لەوبارەیەوە خستووەتە ڕوو.
لە ئەنجامی
جەنگەكە، ئێران هاتە وەڵام و وڵاتانی كەنداو و ئیسرائیلی كردووەتە ئامانج و هاوكات هێزەكانی ئیسرائیلیش هێرشی وشكانییان بۆ سەر باشووری لبنان بە ئامانجی بۆ لەناوبردنی چەكدارانی حزبوڵای لبنانی دەست پێ كردووە، لە ڕووی ئابوورییەوە كەشتییە نەوتهەڵگرەكان وەستاون و گەرووی هورمز بەشێوەیەكی نیوچە داخراوی ماوەتەوە، ئەمەیش دنیای لە تەنگژەی وزە نزیك كردووەتەوە، تا ئێستەیش هەزاران كەس لە ئەنجامی جەنگەكە كوژراون كە زۆرینەیان ئێرانی و لبنانین.
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە تەواوی كەوتووەتە ژێر كاریگەریی ئەو جەنگەوە و گومان لەوەدا نییە كە لە دوای كۆتاهاتنیشی، گۆڕانكاری و جیاوازی زۆر لە نێوان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی پێش جەنگ و دوای جەنگ دروست دەبێت.
سكۆت لۆكاس پسپۆر و وانەبێژی سیاسەتی نێودەوڵەتی لە پەیمانگەی كلینتن لە زانكۆی دبلن دەڵێ، لەگەڵ فراوانبوونی جەنگەكە و تێوەگلانی وڵاتانی كەنداو و لبنان، دۆخەكە بە تەواوی هەڵگەڕایەوە، ناوچەكە لە نەبوونی ناوەندی هێز دەناڵێنێت، ئێستەیش بێ پلانی جێگرەوە، دوای كوشتنی خامنەیی، ئەمەریكا نازانێ لەگەڵ كێ دانوستاندن بكات، ئەمەریكا لە حاڵەتی ناجێگیریدایە و زۆرجار پەیامەكانی ترەمپ دژ یەكن لەگەڵ پەیامەكانی پێشووی و لەگەڵ قسەكانی بنیامین نەتەنیاهۆیش.
بەمشێوەیە ئەمە بۆ وڵاتانی كەنداو ڕوون بووەتەوە كە ناتوانن بە تەنیا پشت بە پێوەندییەكانیان لەگەڵ واشنتن بۆ سەلامەتی ئاسایشی خۆیان ببەستن، تەنانەت ئەگەر هێزی وشكایی و ئاسمانی زۆری ئەمەریكایش لەسەر خاكەكەیان بوونی هەبێت، جیا لەوەی جێگیری لە بازاڕی وزە نییە و بەمزووانەیش سەقامگیر نابێت، لبنان بە تەواوی دەبێتە گۆڕەپانی جەنگ و عێراقیش تووشی داڕمانێكی گەورە دەبێت، بەهۆی تێكەڵبوونی میلیشیاكانی سەربە ئێران لەگەڵ هێزە چەكدارەكانی و كاركردنیان بۆ بەرژەوەندی ئێران. یەمەن ئاڵۆزی تێ دەكەوێ و سووریا دەیەوێ خۆی لە ململانێكان داببڕێ و خەریكی ئاوەدانكردنەوەی وڵاتەكەی بێت، ئەوروپا هەژموونێكی زۆری نییە و دەیەوێ خۆی لە لێكەوتەكان بدزێتەوە، ڕووسیا خەریكی جەنگە دژی ئۆكراینا و تەنیا بە درۆن یارمەتیی ئێران دەدات و چین بە بێدەنگی دەمێنێتەوە.
ئەندرۆ تۆماس پسپۆر لە توێژینەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە زانكۆی دیكین دەڵێ، چاوەڕوان دەكرێ دۆخی ئێران لە ڕووی جیۆپۆلەتیك و هێزەوە لە دوای جەنگ بەهێزتر دەربكەوێت، ئەگەر تاران بتوانێ بەردەوام بێ لە خۆڕاگرتن بەرانبەر هێرشەكانی ئەمەریكا، هۆكاری ئەو خۆڕاگری و سیاسەتی بەرگرییەیشی بۆ نامەركەزیبوونی بەڕێوەبردنی سوپا و هێزەكانی ئێران دەگەڕێتەوە، هەرچەندە هێزی دەریایی و ئاسمانی گورزی گەورەیان بەركەوتووە، بەڵام هێزی وشكایی بەردەوامن لە جەنگ و هێرشی مووشەكی و درۆنی دەكەنە سەر ئیسرائیل و ئامانجەكانی ئەمەریكا لە ناوچەكەدا.
بە گرتنەبەری ستراتیجی نامەركەزی و بەرگری و خۆڕاگری بەردەوام، دوای كۆتاهاتنی جەنگەكە ئێران دەتوانێ ببێتە هێزێكی هەژمونخواز لە ناوچەكە و هەژموونی خۆی بەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بسەپێنێت.
جیسێكا گیناوەر بەڕێوەبەری ئەكادیمیا لە پەیمانگەی سیاسەتی گشتی لە زانكۆی نیوساوسوێلز لە سیدنی و پسپۆری ململانێ نێودەوڵەتییەكان دەڵێ، لە ویلایەتی یەكەمی سەرۆكایەتییەكەیدا دۆناڵد ترەمپ، هەوڵ و تواناكانی ئەمەریكا خستبووە گەڕ، تا ئیسرائیل لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە بگونجێنێت و پێوەندییەكان لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی لە ڕێگەی ڕێككەوتنی ئیبراهیمی ئاسایی بكاتەوە، بەوهۆیەوە چەند وڵاتێكی عەرەبی پێوەندییەكانیان ئاسایی كردەوە و ئاڵوگۆڕی بازرگانی لە نێوان ئیمارات و ئیسرائیل گەشەی سەند، بەڵام ئێستە كە جەنگی لە دژی ئێران هەڵگیرساندووە، بە تەواوی پێچەوانەی ئەو سیاسەتە وەستاوەتەوە كە پێشتر پێڕەوی دەكرد.
لە ئەنجامی ئەو جەنگە و هێرشی ئێران بۆ سەر وڵاتانی كەنداو و بەرگری نەكردنی تەواوەتی ئەمەریكا لە وڵاتانی كەنداو، خەڵكی ئەو وڵاتانە هەست بە جیاوازی دەكەن، لەوەی كە ئەمەریكا بەرژەوەندییەكانی ئیسرائیل دەخاتە سەرووی بەرژەوەندیی ئەوانەوە، ئەمەیش بە تەواوی ئەو هەوڵانە بۆ ئاساییكردنەوەی پێوەندیی ئیسرائیل و وڵاتانی عەرەبی شكست پێدەهێنێت و لاوازی دەكات.
كریستیان كۆتس ئۆلریشن توێژەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە پەیمانگەی بیكەر لە زانكۆی رایس ئاماژە بەوە دەكات، ئێستە وڵاتانی كەنداو بە تەواوی بینییان كە ئێران دەتوانێ چی لە ناوچەكە بكات و دەبێتە هەڕەشەیەكی گەورە بۆ سەریان، بۆیە ناچارن لەگەڵ ئەو دوژمنە بەهێزەیان گوزەر بكەن، ئەمەیش وا دەكات كە هەڵوێستیان یەكجار لاواز ببێت. بۆیە پێویستە بە كار و پێشینەی تەناهیی خۆیاندا بچنەوە. چیتر بە تەواوی پشت بە ئەمەریكا نەبەستن و ئەو بیرۆكەیەیش كە لە 1990ەوە دروست بوو و ئەمەریكای وەك پارێزەرێكی بەهێز وێنا كردووە، ئیتر بەمشێوەیە بوونی نەماوە.
وڵاتانی كەنداو گەیشتنە ئەو ئەنجامەی كە واشنتن ناتوانێ پشتیوانیی تەناهی تەواو و چڕ پێشكەش بكات، بۆیە پەنا بۆ بژارەی تر دەبەن، لەوانە سعوودیە دەمێكە هەوڵ دەدا سوود لە پێوەندییە باشەكانی پەكین و تاران وەربگرێ، بۆیە پەرە بە پێوەندییەكانی لەگەڵ چین دەدات، تا لەو ڕێگەیەوە بگات بە ڕێككەوتن لەگەڵ ئێران.
كریس ئۆگدان پسپۆری توێژینەوەی جیهانی لە زانكۆی ئۆكلاند دەڵێ، ئەگەر بژارەی دەسەڵاتداری ئێستەی ئێران لە حوكم بمێننەوە و دوورگەی خارگی نەوتی لە دەست نەدەن و بتوانن دەستەبەری وزە و ئابووری ئێران بكەن، ئەوا دوای جەنگ ئێران زۆر بەهێزتر دەبێت. جیا لەوە بەردەوامبوون لە زاڵبوون بەسەر گەرووی هورمز وا دەكات كە ئێران ببێتە هێزێكی گەورە و كاریگەریی بەسەر جیۆپۆلەتیكی تەواوی ناوچەكە هەبێت.
لەلایەكی ترەوە ئەم جەنگە زیانی گەورەی بۆ چین و هیندستان و ڕووسیا دەبێت، چونكە ئەوان گرووپی برێكس پلەسیان داناوە كە هەریەك لەو وڵاتانە لەخۆ دەگرێ، بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەژموونی ئەمەریكا، سعوودیە و ئیمارات لە گفتوگۆدا بوون تا بچنە ناو ئەو گرووپە نێودەوڵەتییەوە، ئێستە بە هێرشی ئێران بۆ سەر ئەو دوو وڵاتە كە خۆشی ئێران بەشێكە لە گرووپەكە، وا دەكات سعوودیە و ئیمارات پاشەكشە لەو ئامانجە بكەن.