دوای هێرشە درۆنییەكان كە لەلایەن كۆماری ئیسلامیی ئێران كرانە سەر هەولێر، خەڵك دەپرسن كە بۆنێكی ناخۆش هەستی پێ دەكرێت، "وشە" بەدواداچوونی كرد و دەركەوت بۆنی ئەو درۆنانەیە.
ئەمڕۆ سێشەم حەوتی نیسان، رێبوار حاسی چالاكی ژینگەیی لە سنووری كەركووك، بە "وشە"ـی راگەیاند، بەپێی بەدواداچوونی ئێمە دوای بۆردمان و تەقاندنەوەی درۆن و مووشەكەكان، بۆنێكی ناخۆش بڵاو دەبێتەوە.
زیاتر گوتی، ئێمە بەدواداچوونی زیاترمان كردووە، دەركەوتووە درۆنی شاهید و جۆرەكانی لەو نزیكتر، لە كاتی تەقاندنەوەیان یان رەتبوونیان ئەو بۆنە ناخۆشە دەردەكەن، چونكە ئەوەش پێوەندیی بە پێكهاتەكەی ئەو مادە كیمیاییانە هەیە لە سووتەمەنیی درۆنەكان بەكار دەهێنرێن.
باسی لەوەش كرد، شەوانە خەڵك هەستیان بەو بۆنە كردووە، لە هەولێر و سلێمانی و كەركووك و دەوروبەریان بە تەواوەتی هەستی پێ دەكرا.
رێبوار خۆشناو مامۆستای زانكۆ بۆ "وشە" دەڵێت، یەكێك لەو جۆرە درۆنە ئێرانییانەی كە لە دەست گرووپە عێراقییەكانی سەربە تاراندایە، لە جۆری شاهیدە و كە بەكاری دەهێنا و لە كاتی تەقینەوە و گڕگرتنیدا، بۆنێكی ناخۆشی لێ دەردەچێت، ئەوەش پێوەندیی بە پێكهاتە كیمیایی و میكانیكییەكانی درۆنەكەوە هەیە.
باس لەوەش دەكات، جۆری سووتەمەنیی درۆنەكان (Fuel Type) كە زۆربەی درۆنە خۆكوژەكان یان درۆنە دوورهاوێژەكان، ماتۆڕی سووتانی ناوەكی (Internal Combustion Engines) بەكار دەهێنن. ئەم ماتۆڕانە زۆرجار بە تێكەڵەیەك لە بەنزین و ڕۆنی تایبەت كار دەكەن. كاتێك درۆنەكە دەپێكرێت یان دەتەقێتەوە، سووتەمەنییە بەكارنەهاتووەكە بە تەواوی ناسووتێت و دەبێتە هەڵم، ئەوەش بۆنێكی زۆر تیژ و ناخۆشی (نزیك لە بۆنی گاز یان لاستیكی سووتاو) هەیە.
ئاماژە بەوەش كرد، لەو درۆنانە جۆرە پێكهاتەیەك بەكار دێت بۆ ئەوەی كێشیان سووك بێت، لە دروستكردنی باڵی درۆنەكاندا مادەی پلاستیكی، فایبەرگلاس و جۆرەها سەمغ و ڕەزین (Resins) بەكار دێن، كاتێك ئەم مادانە دەسووتێن، دووكەڵێكی ڕەش و بۆنێكی زۆر پیس و خنكێنەر بەرهەم دەهێنن كە بۆ ماوەیەكی زۆر لە هەوادا دەمێنێتەوە.
بەگوتەی ئەو مامۆستایە، تەقەمەنی و مادەی كیمیایی و ئەو درۆنانە و كڵاوە جەنگییەكانی (Warheads) كە لە درۆنەكاندا هەن، لە مادەی وەك TNT یان RDX پێكهاتوون، پاشماوەی تەقینەوەی ئەم مادانە لەگەڵ تێكەڵبوونیان بە هەوا، بۆنێكی كیمیایی تیژ دروست دەكەن كە زۆرجار لە بۆنی گۆگرد دەچێت.
لە شەڕی نێوان ئەمەریكا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران، زیاتر لە 500 درۆن ئاراستەی هەرێمی كوردستان كراون، ئەو درۆنانە دروستكراوی ئێران بوون، بەشێك لە ئێرانەوە ئاراستە كران و بەشەكەی تریشیان لەلایەن میلیشیاكانی عێراق، بەشی زۆری درۆنەكانیش ئاراستەی هەولێر كراون.
درۆنەكان خاوەنی سیستمێكی ئاڵۆزی كارەبایی و پاتری (زۆرجار لیسیۆم)ـن، سووتانی تەلەكان و پێكهاتە ئەلیكترۆنییەكان، بۆنێكی پلاستیكی سووتاوی زۆر ناخۆش بڵاو دەكاتەوە.
بە گوتەی شارەزایان، لاشەی فڕۆكەكە لە مادەی پلاستیكیی و كاربۆنی دروست كراوە و ئەو مادانەش لە كاتی سووتاندن و بەركەوتندا، بۆنێكی پیس و ناخۆش بڵاو دەكەنەوە، پێكهاتەی پاتری فڕۆكەكە (لیسیۆم) و سیستمی ئەلیكترۆنییەكەی لە كاتی سووتانیاندا، بۆنێكی ناخۆشیان لێ بەرز دەبێتەوە و هەموو ئەو بۆنانەش پێكەوە ژینگەی ناوچەكە پڕ لە بۆنێكی بۆگەن و ناخۆش دەكەن.
درۆنی شاهید (Shahed) بەشێكە لە فڕۆكەی بێ فڕۆكەوانی ئێرانی كە لەلایەن كۆمپانیای پیشەسازیی فڕۆكەسازیی ئێران (HESA) و ناوەندە توێژینەوەییەكانی سوپای پاسدارانەوە پەرەیان پێ دراوە. ئەم درۆنانە چەندان جۆریان هەیە كە بۆ مەبەستی جیاوازی وەك سیخوڕی، چاودێری و هێرشكردن (خۆ كوژی) بەكاردێن.
بەناوبانگترین و نوێترین جۆرەكانی بریتین لە:
شاهید 136 درۆنێكی خۆكوژییە بەهۆی هەرزانی تێچووەكەی. ئەم درۆنە دەتوانێ مەودای 2000 بۆ 2500 كیلۆمەتر ببڕێت و توانای هەڵگرتنی 40 كیلۆگرام مادەی تەقەمەنیی هەیە.
شاهید 129 درۆنێكی گەورەی چاودێری و هێرشبەرە كە لە شێوەی درۆنی "MQ-1 Predator"ی ئەمەریكی دەچێت. دەتوانێت بۆ ماوەی 24 سەعاتی لە ئاسماندا بمێنێتەوە و مووشەكی زیرەك هەڵبگرێت.
شاهید 191 و 171 درۆنی "تارمایی" یان بێ رادارن كە لەسەر بنەمای درۆنی RQ-170ی ئەمەریكی دروست كراون، بۆ كاری سیخوڕی و هێرش بەكاردێن.
بەپێی زانیارییەكان، ئەم درۆنانە لەمدواییانەدا لە هێرشەكانی سەر هەولێر و ناوچە جیاوازەكانی ئۆكرانیا بەكار هێنراون. هەروەها ئێران باسی لەوە كردووە كە سوپای ئەمەریكا هەوڵی كۆپیكردنی دیزاینی درۆنی شاهیدی داوە.