چارەسەری میلیشیاكانی عێراق چییە؟

لەوكاتەی ئەمەریكا مەرجەكانی بۆ هێزە سیاسییەكانی شیعە دیاری كردەوە بە پێكهێنانی حكوومەتێكی دوور لە ئێران و میلیشیاكانی و لێكهەڵوەشاندنەوە و داماڵینی چەكی ئەوان، هێزە سیاسییە شیعەكان خەریكی ملیملانێ و ناكۆكیی خۆیانن لەسەر دەسەڵات و پۆستەكان، ئەوەش هەڕەشە دەخاتە سەر عێراق ئەگەر حكوومەتێك بەپێی مەرجەكانی ئەمەریكا یان دوور لە خواستەكانی پێك بێت.

لەوكاتەی شارەزایان باسی پێنج خاڵ بۆ چارەسەركردنی دۆسیەی میلیشیاكانی عێراق دەكەن، سەرچاوەیەك لە چوارچێوەی هاوئاهەنگی دەڵێت، چوارچێوەكە بە كردەنی دەستی بە تاوتوێكردنی میكانیزمەكانی چارەسەركردنی ئەو دۆسیە كردبوو، بەڵام شەڕی ئێران هەموو شتێكی تێك دا، چونكە پاساوێكی بە میلیشیاكان دا بۆ رەتكردنەوەی داماڵینی چەكانیان، بەو پێیەی شەڕەكە هەڕەشەیە بۆ سەر بوونی ئەوان. 

سەرچاوەكە ئاماژە دەكات كە سەركردەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگ بە قەبارەی مەترسییەكان بۆ پشتگوێخستنی داواكارییەكانی ئەمەریكا و رژدییان دەزانن، بەڵام بەهۆی گوشاری میلیشیاكان و ئێران، ناچارن بۆ پشتگوێخستنی، د. باسل حوسێن توێژەری سیاسی دەڵێت، هێزەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی بریتییە لە هاوپەیمانیەتێكی پووكاوە و لاواز، كە بەرژەوەندییەكان كۆی دەكاتەوە، چەندان بۆچوون لەخۆ دەگرێت. 

زیاتر گوتی، میلیشیاكان تەنیا باڵێكی جێبەجێكردن بە دەستی حزبەكانەوە نین، بەڵكو زۆرجار ئەوان بڕبڕەی پشتی ئابووری و سیاسی و كۆمەڵایەتیی ئەو حزبانەن، لە تۆڕەكانی بەڵێندەرایەتی و دەروازە سنوورییەكان و بەندەرەكان و گرێبەستەكان تێكهەڵكێشی لە نێوانیان هەیە و ناتوانن لێك جیا ببنەوە، بۆیە هەر هەوڵێكی رژد بۆ لێكهەڵوەشاندنەوەی میلیشیاكان، واتە هەوڵدان بۆ لێكهەڵوەشانەوەی سەرچاوەی دارایی ئەوان، ئەوەش دەگاتە ئاستی خۆكوشتنی سیاسییانە، بۆیە ئەو هەوڵانە بە بەردەوام كەموكورتیان تیادایە و خۆیان لە دەستبردن بۆ بنیاتی دەسەڵاتی میلیشیاكان دەپارێزن.

حوسێن دووپاتی كردەوە، جیا لەوە لێكهەڵوەشاندنەوەی میلیشیاكان بڕیارێكی تەواو عێراقی نییە، بەڵكو پێوەندی بە دیدی ئێرانەوە هەیە كە بەبەردەوام وا سەیری میلیشیاكان دەكات وەك كۆڵەكەیەكی ستراتیجیی بەرگریكردن لە تاران، بۆیە ئێران قوربانی بەو كارتە نادات مەگەر لە چوارچێوەی رێككەوتنێكی گشتی لەگەڵ ئەمەریكا نەبێت، ئەوكاتەی گوشاری ئەمەریكا لەسەر میلیشیاكان زیاد دەكات، ئەوان بە ناچاری نەك بە خواستی خۆیان خۆیان دەچەمێننەوە، پەنا بۆ گۆرشینی شێوەیی دەبەن، ناوی خۆیان دەگۆڕن، بە شێوەیی لە دامەزراوەكانی دەوڵەت دەتوێنەوە، كەچی دەست بە دەسەڵات و چەك و لاگیریان بۆ ئێران دەگرن.  

لای خۆیەوە فیراس ئەلیاس مامۆستای زانستە سیاسییەكان لە زانكۆی مووسڵ دەڵێت، چارەنووسی میلیشیاكان لە عێراق راستەوخۆ بە ئەنجامی شەڕی ئێران و ئەمەریكاوە بەستراوەتەوە، راستەوخۆ بە ئەنجامی شەڕەكەوە كاریگەرە، ئەگەر چوارچێوەی هاوئاهەنگی توانی حكوومەتی نوێ پێك بێنێت، ئەگەری هەیە بە پێنج ئاراستە ئەو دۆسیە چارەسەر بكات، یەكەم جیاكردنەوەی حەشدی شەعبی وەك دەستەیەكی فەرمی لەگەڵ میلیشیاكان و تەنیا حەشد مووچە و فەرمان لە دەوڵەت وەربگرێت و هەر گرووپێكی تری سەربەخۆ یان سەر بە دەرەوە وەك قەوارەیەكی دەرەوەی دەوڵەت مامەڵەی لەگەڵ بكرێت.

دووەم، كۆنترۆڵكردنی سەرچاوەی دارایی ئەو میلیشیایانە بەر لە چەكەكانیان، لە رێگەی لێوردبوونەوە لە مووچەكانیان، گرێبەستەكانیان و باڵادەستیان لە دەروازە سنوورییەكان و كۆمپانیاكا و نووسینگە ئابوورییەكانیان و حەواڵەكانیان، ئەوكات سەرچاوە داراییە نافەرمییەكان وشك دەكەیت، ئەوان توانای جموجۆڵیان سنووردار دەبێت. 

سێیەم، داڕشتنەوەی پێكهاتەی سەركردایەتیی حەشدی شەعبی، واتە گۆڕانكاری لە پۆستە هەستیارەكان و گواستنەوەی هەندێك لە لیواكان بۆ ناوچەكانی دوور لە سنوورەكان و یەكخستنیان لەگەڵ سوپا و پۆلیسی فیدراڵی، جیا لە خانەنشینكردنی فەرماندە كۆنترۆڵنەكراوەكان یان پێدانی پۆستی شێوەیی، چوارەم، لێكهەڵوەشانەوە لە ناوەوە نەك بە رووبەڕووبوونەوە، چونكە سێ جۆر میلیشیا هەن، بەشێكیان دەتوانرێك یەك بخرێن، بەشێكی پێویستی بە گۆڕینی بۆ سیاسی هەیە و ئەوانەشی رەتی دەكەنەوە، بۆیە دەبێت بە جیا مامەڵە بكرێن، یەكەم پاداشت بكرێن و ئەوانەی رەتی دەكەنەوە داببڕێن و گوشاری یاسایی بخرێتە سەر ئەوئانەی لە هێرشەكان تێوەگلاون.

ئیلیاس لە پێنجەم ئاراستە دەڵێت، گۆڕینی گوشارەكانی ئەمەریكا لەوبارەوە بۆ چەترێكی سیاسیی ناوخۆیی، چوارچێوە بە میلیشیاكان بڵێت لە چوارچێوەی دەوڵەت رێك دەكەون یان هەمووان، واتە عێراق و میلیشیاكان رووبەڕووی سزاكان و بڕینی سەرچاوەی دارایی و هاریكاریی تەناهی دەبنەوە، بۆیە توندیی هەڕەشەكانی ئەمەریكا دەبێتە ئامرازێك بە دەستی حكوومەتی عێراق و تەنیا وەك هەڕەشەیەكی دەرەكی نامێنێتەوە.