پێنج هەنگاو بۆ هەڵوەشاندنەوەی گرووپە چەكدارەكانی ئێران لە عێراق

سەرەڕای داوا بەردەوامەكانی ئەمەریكا لە دەسەڵاتدارانی عێراق بە هەڵوەشانەوە و نەهێشتنی میلیشیاكانی سەربە ئێران، بەڵام هەڵوێستی سەركردەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی و حكوومەتی كاربەڕێكەر لەسەر ئەو دۆسیەیە و لە وەڵامی ئەمەریكا، بە تەواوی بێدەنگی باڵی بەسەردا داپۆشیوە كە ئەمەیش دواجار ئەگەری لە دەستدانی پشتیوانی ئەمەریكا بۆ حكوومەتی نوێی عێراق بەدوای خۆیدا دەهێنێت، سەركردەیەكی چوارچێوە دەڵێ، هەنگاونان بۆ هەڵوەشانەوەی دەستی پێكردبوو، بەڵام جەنگ دژی ئێران هەموو هەوڵەكانی لە گۆڕ نا. پسپۆرێكیش پێنج هەنگاو بۆ هەڵوەشاندنەوە و كۆتاهێنان بە گرووپە چەكدارەكانی ئێران لە عێراق دەخاتە ڕوو.

ئەوە بە تەواوی ڕوون بووەتەوە كە ئەمەریكا سوورە لەسەر هەڵوەشاندنەوەی گرووپە چەكدارەكانی سەربە ئێران لە عێراق، بەتایبەت دوای ئەوەی ژمارەیەك سزای بەسەر سەرانی ئەو گرووپانە سەپاند، لەوانە دانانی خەڵاتی 10 ملیۆن دۆلار بۆ ئەوانەی زانیاری لەبارەی سەركردەی گرووپی كەتیبەكانی حزبوڵای عێراق "ئەبو حوسێن ئەلحەمیداوی" و دانانی ناوی حەوت گرووپی چەكداری عێراق لە لیستی تیرۆر و سزاكان، هاوكات بەخشینی خەڵاتی 10 ملیۆن دۆلار بۆ ئەوانەی زانیاریی لەبارەی شوێنی "ئەبو ئالا وەلائی" سەركردەی كەتیبەكانی سەیدولشوهەدا دەدەن.

سەرەڕای ئەوەی سێ مانگە ئەمەریكا ئەو داوایە لە بەغدا دەكات و گرنگی و پێویستی چەكداماڵین لە میلیشیاكان و دووبارە داڕشتنەوەی پەیكەری حەشدی شەعبی دەكات، بەڵام هێزەكانی ناو چوارچێوەی هاوئاهەنگی بە تەواوی بێدەنگییان هەڵبژاردووە، ئەمەیش لە كاتێكدایە گرووپە چەكدارەكانی سەربە ئێران لە عێراق، بۆ پشتیوانیی ئێران هاتنە ناو جەنگی نێوان تاران و واشنتن و بەرگریی زۆریان لە تاران كرد و زۆرینەی ئامانجەكانی ئەمەریكایان لە عێراق و كوێت و سعوودیە بۆردمان كرد.

سەركردەیەك لە هێزەكانی ناو چوارچێوەی هاوئاهەنگی لەوبارەیەوە بۆ ڕۆژنامەی "شەرق ئەوسەت" دەڵێ، ئەو جەنگەی كە ئەمەریكا و ئیسرائیل دژی ئێران بەرپایان كرد، سەرجەم هەوڵەكانی تێكەڵكردنەوەی میلیشیاكانیان لەگەڵ سوپا و پۆلیسی فیدراڵی لەناوبرد، لە ناو چوارچێوەی هاوئاهەنگی بە كردەیی گفتوگۆ لەبارەی میكانیزمی چۆنیەتیی چارەسەركردنی ئەو دۆسیەیە دەستی پێكردبوو، بەڵام ئێستە ناچارن كە پەراوێزی بخەن، بەهۆی ئەو فشارەكانی گرووپەكان و ئێران دروستیان كردووە، بەشێك لەو كەسایەتییانەی كە خاوەنی گرووپی چەكدارین، خواستی ڕاستەقینەیان بە تێكەڵكردنەوەی گرووپەكەیان لەگەڵ سوپا و پۆلیس و دووبارە ڕێكخستنەوەی پەیكەربەندی حەشدی شەعبی هەیە، بەڵام ئێستە دەستەوەستانن لە هەر بڕیارێكی لەمجۆرە لە ترسی كاردانەوە، بەهۆی ئەو دۆخە ناجێگیر و خێراییەی ناوچەكەی پێدا تێپەڕ دەبێت.

د. باسل حوسێن نووسەر و توێژەری سیاسی دەڵێ، هەڵوەشاندنەوەی میلیشیاكان پێوەستە بە سیستمی پارەداركردنیانەوە. شەرق ئەوسەت ڕوونی كردەوە، جیا لەوەیش چوارچێوەی هاوئاهەنگی قەوارەیەكی زۆر تەبا و یەكگرتوو نییە، بگرە هاوپەیمانییەكی تا ئاستێك فشەڵە و بەرژەوەندییەكان كۆی كردوونەتەوە و فرەبۆچوون و جیاوازی تێدایە، ئەمەیش لە چەندان حاڵەتەوە بە ڕوونی دەركەوتووە.

زیاتر گوتی، گرووپە چەكدارەكان تەنیا باڵی جێبەجێكار نین بە دەستی حزبەوە، بەڵكو هەندێك جار بڕبڕەی پشتی حزبەكانن لە ڕووی ئابووری و سیاسی و كۆمەڵایەتییەوە، گرێبەستیان لەگەڵ بەڵێندەران و دەروازەكانی سنوور و بەندەرەكانەوە هەیە، ئەم گرێبەستانە وایكردووە كە گرووپەكان ببن بە بەشێك لە سیستمی دەسەڵات و نەتوانرێن جیا بكرێنەوە.

هێمای بۆ ئەوەیش كرد، هەر هەوڵێك بۆ هەڵوەشاندنەوەیان پێویستە سەرەتا سیستمی پارەداركردنی ئەو گرووپانە بە تەواوی هەڵبوەشێنرێتەوە، بەڵام هەر سیاسەتكارێكیش دەست بۆ ئەم دۆسیەیە ببات، وەك ئەوەیە خۆكوژییەكی سیاسی ئەنجام بدات، بۆیە دۆسیەكە بە بەردەوامی بەكراوەیی هێڵراوەتەوە و  لەگەڵ كرۆكی ئەو ژێرخانە دەڕوات كە میلیشیاكان هەژموون و دەسەڵاتییان لەسەری دروست كردووە.

سەرەڕای ئەوەیش هەڵوەشانەوەیان بە تەنیا بڕیارێكی عێراقی نییە، بگرە ئەمە پێوەستە بە ئێرانیشەوە، تا ئەوكاتەی وا بیر بكاتەوە كە گرووپە چەكدارەكان هێزێكی سیاسی و هێڵێكی بەرگریی پێشەوەن لە بەردەم ئێران، تاران نایەوێ ئەم كارتە لە دەست بدات، تەنیا لە ڕێگەی یەكلاكردنەوەی تەواوەتی و گەیشتن بە ڕێككەوتن نەبێ لەگەڵ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا.

بە پێچەوانەی ئەمەوە گرووپەكان كاتێك فشاری زۆریان لەسەر بێت، ئەوا بەشێوەیەكی هەمیشەیی خۆیان هەڵناوەشێننەوە، بگرە ناوی خۆیان دەگۆڕن و ئامانج و پێكهاتەكە و بیر و باوەڕەكەیان وەك خۆی دەمێنێتەوە و لە ناو دامەزراوەكانی دەوڵەت پەل درێژ دەكات، تۆڕەكانی بازرگانی و ئابووری و كڕین و فرۆشتنی چەك دەپارێزێت و ناكەوێتە ژێر هیچ چاودێرییەكی ناوخۆییەوە و وەلائی هەر بۆ دەرەوە دەبێت.

فیراس ئەلیاس پسپۆری زانستەكانی سیاسی لە زانكۆی مووسڵ و شارەزا لە توێژینەوەی ئێران، پێنج هەنگاو بۆ هەڵوەشاندنەوەی گرووپە میلیشیاكان پێشنیاز دەكات، ئەمە وا دەكات یارمەتیی حكوومەت لە هەڵوەشانەوەی ئەو گرووپانە بدەن، بەڵام داهاتووی میلیشیاكانیش پێوەستە بەشێوەیەك ڕاستەوخۆ بە دۆخی جەنگ و ئاشتی لە نێوان ئەمەریكا و ئێرانەوه، چونكە دەرئەنجامی جەنگ بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ  كاریگەری لەسەر ئەو دۆسەیەیە دەبێت.

ئەلیاس ئەو پێنج هەنگاوە دەخاتە ڕوو و دەڵێ، یەكەمیان بریتییە لە جیاكردنەوە لە نێوان حەشد وەك دەستەیەكی سەربەخۆ و گرووپە چەكدارەكان وەك باڵی سیاسی و سەربازی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت، ئەوە جێگیر بكرێ كە حەشد مووچە و پێویستییەكانی لە دەوڵەت بۆ دەستەبەر دەكرێ و سەر بە فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانە، بە پێچەوانەوە گرووپەكانی تر بەشێوەی سەربەخۆ بڕیار دەدەن و پێوەندییان بە دەرەوە هەیە و وەك قەوارەیەكی دەرەوەی دەوڵەت دەبینرێن، ئەمەیش وا دەكات ڕوانینیان بگۆڕێت.

هەنگاوی دووەم بریتییە لە كۆنترۆڵكردنی دارایی ئەو گرووپانە بەر لە چەكەكانیان، ئەمە بەهێزترین دەروازەیەكە بۆ چوونە ناویان و پێویستە وردبینیكردن لە مووچە و گرێبەستەكانیان لەگەڵ دەروازەكانی سنوور و كۆمپانیاكان و نووسینگەكانی ئابووری و ئاڵوگۆڕی دراو بكرێت،  كاتێك ئەو سەرچاوە نافەرمییانە دەبڕیت، ئەوكات میلیشیاكان توانای ئەنجامدانی مانۆریان كەمتر و كەمتر دەبێتەوە.

سێیەم هەنگاو خۆی لە ڕێكخستنەوەی پەیكەری سەربازی و كارگێڕی لە ناو دەستەی حەشدی شەعبی دەبینێتەوە و بەشێكیان لە سنوورەكان دوور بخرێنەوە و ئەركی تریان پێ بدرێ، بخرێنە ڕیزی لیواكانی سوپا و پۆلیسی فیدراڵییەوە و فەرمانكردن بە خانەنشینكردنی سەركردەكانیان یان پێدانی پۆستی سیمبولی. هەنگاوی چوارەم بریتییە لە هەڵوەشاندنەوەیان لە ناوخۆی ئەو گرووپانە نەك بە ڕووبەبوونەوەیان، حكوومەت پێویستە جیاكاری لە نێوان سێ جۆریان بكەن، ئەو گرووپانەی ئامادەن بۆ تێكەڵبوون لەگەڵ سوپا، ئەوانەیشی ئامادەن كە لە ڕووی سیاسییەوە هەرس بكرێن، ئەوانەیشی كە داواكارییەكان ڕەت دەكەنەوە و مامەڵەكردنیان لەسەر ئەو سێ گرووپە دەبێت، ئەوانەی ئامادەن تێكەڵ ببنەوە و ڕێكخراوترن و سەربە دەرەوە نین، مووچە و ئیمتیازی باشیان پێ دەدرێت، ئەوانەی ڕەتی دەكەنەوە بێنە ژێر دەسەڵاتی حكوومەت، پێویستە بە تەنیا بهێڵرێنەوە و پەراوێز بخرێن و بەردەوام لە ڕووی یاساییەوە پەستانی زۆریان بخرێتەسەر.

پێنجەم و دوا هەنگاویش، بریتییە لە بەكارهێنانی فشاری ئەمەریكی وەك داپۆشەرێكی سیاسی لە ناوخۆ بۆ چوارچێوەی هاوئاهەنگی و پێویستە بە سەركردەی میلیشیاكان بڵێن، یان ددان بەخۆتاندا دەگرن و دێنە ناو هێزەكانی حكوومەتەوە، یان بە پێچەوانەوە ناچارن سەرچاوەی داراییان وشك بكەن و ڕووبەڕووی سزاكان ببنەوە، بەمشێوەیەیش فشاری ئەمەریكا دەبێتە ئامرازێك بە دەست حكوومەتەوە، تا لەو ڕێگەیەوە میلیشیاكان هەڵبوەشێنرێنەوە.