تۆڕی سی ئێن ئێن ڕاپۆرتێكی لەبارەی دۆخی ئابووری و گوزەرانی خەڵكی ئێران بڵاو كردووەتەوە، ئاماژەی داوە كە بە ملیۆنان هاووڵاتیی ئێران بەهۆی جەنگەوە بێكار بوون و توانای مادییان نییە كە پێویستییە سەرەكییەكانی ژیان بكڕن، لە دۆخێكی سەختی هەژاری و نەبوونیدان و 50%ی ئەوانەی لە ئێران كار دەكەن، مەترسی لە دەستدانی كارەكانیان هەیە و ڕێژەی هەژاریش لە بەرزبوونەوەی بەردەوامدایە. بێكاری و هەڵئاوسان و نەبوونی كەلوپەل لە بازاڕ دۆخی وڵاتیان بە تەواوی ماندوو كردووە.
عەسەل دیزاینەرێكی سەربەخۆیە و لە تەمەنی 30 ساڵیدایە و لە تاران دەژی، ئەو زیاتر كارەكانی لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بۆ پڕۆژەكانی دەرەوە بوو، بەڵام بەهۆی پچڕانی ئینتەرنێت لە وڵاتەكەی، ئێستە بێكار ماوەتەوە و دەڵێ، دوو مانگە هیچ پڕۆژەیەكی بۆ نەهاتووە و ناتوانێ وەڵامی هیچ كڕیارێكی بەرهەمەكانی بداتەوە و هەموو شتێك وەستاوە، ئەو بە جۆرێك لە گریانەوە گوتی، ناتوانێ پێویستییە سەرەكییەكان بكڕێت، ئەو دیزاینەرە و خەڵكانی تریش كە قسەیان بۆ سی ئێن ئێن كردووە و تەنیا ناوی یەكەمیان بڵاو كراوەتەوە، بۆ پاراستنی تایبەتمەندیی ژیانیان.
ئەو ژنە یەكێكە لە ملیۆنان هاووڵاتیی ئێران كە بەهۆی جەنگی ئەمەریكا و ئیسرائیل لەگەڵ وڵاتەكەی كارەكەی لە دەست داوە و لەوپەڕی هەژاریدا دەژی، كارمەندانی كەرتی پاڵاوگەكانی نەوت و ڕستن و چنین و شوفێری بارهەڵگر و كارمەندانی ناو فڕۆكە بە تەواوی بێكار ماونەتەوە، ئەمەیش لە كاتێكدایە كە بەر لە جەنگیش ئابووری ئێران لەوپەڕی خراپیدا بوو، ڕێژەی گشتی داهاتی ساڵانەی تاك لە هەشت هەزار دۆلارەوە لە 2012 بۆ پێنج هەزار دۆلار لە 2025 كەمی كردووە، ئەمەیش بەهۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەڵئاوسان و سزاكانی ئەمەریكا و گەندەڵی لە وڵاتدا.
ئێستە دۆخەكە زۆر لەوە خراپترە و نزیكەی 4.1 ملیۆن كەس لە ژێر هێڵی هەژاریدان، پرۆگرامی گەشەپێدانی سەربە نەتەوە یەكگرتووەكان دووپات لەو داتایانە دەكاتەوە، غولام حوسێن محەمەدی جێگری وەزیری كار و دەستەبەری كۆمەڵایەتی ئێران دەڵێ، بەهۆی جەنگ ملیۆنان كەس بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ لە كارەكانیان دەركراون. ڕۆژنامەی "ئیعتیماد"یش پشتڕاستی ئەو زانیارییانەی كردووەتەوە و نایشارێتەوە كە خەڵكێكی یەكجار زۆر لە كارەكانیان دەركراون و ڕەوانەی ماڵەوە كراونەتەوە.
وەستانی گواستنەوەی دەریایی داهاتی ناوخۆی وڵاتی زۆر كەم كردووە، دۆخی ئابووری بە تەواوی فشەڵ و لەرزۆك كردووە و بەوهۆیەوە 50% كارمەندانی ئێران، لە مەترسیدان بەوەی كە كارەكانیان لە دەست بدەن و 5%ی خەڵكی وڵاتیش ئێستە لەوپەڕی هەژاریدان، هادی كەمال زادە لە پەیمانگەی كوێنسی بۆ توێژینەوەی سیاسەتی دەرەوە پشتڕاستی كردووەتەوە.
كەمال زادە دەڵێ، زۆر لە كۆمپانیاكان كار و پڕۆژەكانیان لە ژێر فشاری جەنگ و هەڵئاوسان و داتەپینی ئابووری و هەرەسی داواكردن و كەمبوونەوەی توانای كڕین وەستاوە، ئاستی هەڵئاوسانی ساڵانە لە ئادار/مارس گەیشتە 72%، بەڵام ڕاستییەكەی ڕێژەی هەڵئاوسان زۆر زیاترە بۆ كەلوپەلی سەرەكی و پێویستییە بنەڕەتییەكانی ژیان.
هێرشی فڕۆكە جەنگییەكانی ئیسرائیل بۆ سەر كارگەكانی پترۆكیمیایی، وایكرد كە ژمارەیەكی زۆری كرێكار و كارمەندی ئەو كارگە زەبەلاحانە بێ هیچ مووچەیەك ڕەوانەی ماڵەوە بكرێنەوە، هەروەها گەورەترین كارگەی پۆڵایش لەو وڵاتە هێرشی كرایە سەر لە خوزستان، بەهەمانشێوە كارمەندانی ڕەوانەی ماڵەوە كراونەتەوە.
زیانی زۆر كە بەر كەرتی پیشەسازی قورس كەوتووە، كۆمپانیای ماراك بۆ دروستكردنی بۆدی كامیۆن و تانكەرەكان لە نزیك سنووری ئازەربایجانەوە هەزار و 500 كارمەندی دەركرد، بەهۆی كەمبوونەوەی ئاسن و پۆڵای ئامادەكراون، هاوكات كۆمپانیای بروگەرد بۆ ڕستن و چنین 700 كارمەندی دەركردووە، ژمارەیەكی زۆر لە كارگەكانی ئەلبان و شیرەمەنی كارەكانیان وەستاندووە، بەهۆی نەبوونی مادەی پێویست بۆ دروستكردنی سەتڵ و داپۆشین.
سوهەیلە كە كارمەندی فڕۆكەكانە دەڵێ، لە 28ی شوبات/فێبرایەر كاتێك لە سەروبەندی ڕۆیشتن بوون بۆ فڕۆكەخانە، بەڵام خۆم و هاوپیشەیەكم پێوەندیمان پێوە كرا كە سەرجەم گەشتە ئاسمانییەكان هەڵوەشێنراونەتەوە، گرێبەستەكانمان بۆ مانگی ئادار/مارس كۆتایی پێهێنرا و چیتر و مووچە وەرناگرین، تا گەشتەكان دەست پێ نەكەنەوە.
تەنیا لە دوو مانگی ڕابردووەوە زیاتر لە 147 هەزار كەس فۆرمی بێكارییان پڕ كردووەتەوە، ئەمەیش سێ هێندەی هەمان كاتە له ساڵی ڕابردوودا، بارگرانی گەورە لەسەر شانی كرێكارانە كە كەمترین پارێزبەندی و هەژموونیان هەیە، لەلایەكی ترەوە كۆمپانیای دیجیكالا كە گەورەترین كۆمپانیای بازرگانی ئەلیكترۆنییە لە وڵات، بەهەمانشێوە لە زۆرێك لە بەشەكانی كارمەندەكانی دەركردووە، كۆمپانیاكان و كرێكاران كە پشت بە ئینتەرنێت دەبەستن، بۆ دەسكەوتنی كار و پڕۆژە، بەهەمانشێوە سەرجەم كارەكانیان پەكی كەوتووە.
جەعفەر كە شرۆڤەكاری داتا و زانیارییە دەڵێ، كۆمپانیاكەمان دەرگەی داخرا و من و 50 كەسی تر بێكار بووین، ئێستە بیر لەوە دەكەمەوە كە لە بواری خزمەتگوزاری گواستنەوەی زەمینی پێویستییەكانی ژیانم دەستەبەر بكەم، كرێ و قەرزم لەسەرە و دەبێ بیاندەمەوە.
سەعید تاجیك ئەندامی ژووری بازرگانی تاران دەڵێ، حكوومەت مووچەی بە ڕێژەی 60% بۆ كارمەندانی زیاد كرد و ڕێ بە زۆریان دەدا كە لە دوورەوە كار بكەن، بەڵام كۆمپانیاكان توانای پێدانی مووچەیان نییە، بۆیە زۆربەی كارمەندەكانیان دەردەكەن. ژووری بارزگانی دووپاتی كردەوە كە پاراستنی خەڵكی لە شوێنی كارەكانیان كاری لە پێشینەی ئابووری ئێرانە، حكوومەت دووپات لەوە دەكاتەوە، كە هۆی ئەو دۆخە سەختە بەهۆی جەنگی ئەمەریكا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران دەگەڕێتەوە.
لەلایەكی ترەوە ڕۆژنامەی "ئیتڵاعات" بڵاوی كردەوە، هەڵئاوسان و بێكاری و كەمیی كەلوپەل و كاڵا لە بازاڕ، دۆخێكی زۆر سەخت و مەترسیداری لە وڵات دروست كردووە و ناكرێ ئەو كێشە بەردەوام و هەڵواسراوانە بە لێدوانی گشتی بەرپرسان چارەسەر بكرێت، حكوومەت پێویستە پرۆگرام و پلانی تایبەت بۆ ئابووری لە سەردەمی جەنگ ڕابگەیەنێت.