پشكی میلیشیاكان كۆسپ لە بەردەم پێكهێنانی حكوومەتی عێراق دروست دەكات

هەوڵەكانی عەلی زەیدی كاندیدی ڕاسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكوومەتی نوێی عێراق، ڕووبەرووی گوشاری زۆری گرووپە چەكدارەكانی سەربە ئێران لە عێراق بووەتەوە،  بەوەی قەوارەی سیاسی سەر بەو گرووپە میلیشیایانە كورسیی زۆریان لە پەرلەمان هەیە و داوای پۆست و پشكی خۆیان لە حكوومەت دەكەن، زەیدیش بۆ ئەوەی ئەمەریكا تووڕەتر نەكات، دەیەوێ لە حكوومەت دووریان بخاتەوە.

واشنتن مەرجی بەسەر عێراق سەپاندووە كە دەبێ ڕێ لە بەشداریی نوێنەری گرووپە چەكدارە تیرۆریستییەكانی سەربە ئێران بگیرێ بچنە ناو حكوومەتەوە، لە بەرانبەردا گرووپەكان داوای پۆستی وەزارەت لە حكوومەتی نوێ دەكەن، لە ناویاندا گرووپی عەسائیبی ئەهلی حەق كە خاوەنی كورسی زۆرن لە پەرلەمان، داوای پۆستی جێگری سەرۆك وەزیران دەكەن و ئەندامێكی ئەو گرووپەیش دەڵێ، خاوەنی خاڵی زیاترین بۆ ئەوەی بەشداریی لە حكوومەت بكەین و وەزارەتی خزمەتگوزاریمان پێ بدرێ و توانای خۆمان لە چاكسازی بخەینە ڕوو.

لە بەرانبەردا شارەزایان دەڵێن، دانانی مەرج لەلایەن ئەمەریكاوە بە پێكهێنانی حكوومەتێكی بێ گرووپە چەكدارەكان، كۆسپ و تەگەرەی خستووەتە بەردەم عەلی زەیدی كاندیدی ڕاسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكوومەتەكەی، چونكە دوورخستنەوەی گرووپە چەكدارەكان لە حكوومەت هەنگاوێكی ناواقیعییە، لە پەراوێزی ئەو هاسەنگییانەی ئێستە هەن، دوا چارەسەریش بۆ ئەمە دۆزینەوەی بژارەیەكی مامناوەندییە تا كەسانی نەناسراو و بێ ئینتیما بۆ میلیشیاكان وەك نوێنەری ئەوان قبووڵ بكەن، دوای ئەوەی لە بەردەم گوشارێكی گەورەی ناوخۆ و دەرەكیدایە.

حەسەن شیحانی ئەندامی مەكتەبی سیاسیی بزووتنەوەی سادقوون كە باڵی سیاسیی گرووپی چەكداری عەسائیبی ئەهلی حەقە، لە لێدوانی ڕۆژنامەوانیدا دەڵێ، بزووتنەوەكەیان هەوڵی وەرگرتنی پۆستی جێگری سەرۆك وەزیرانی عێراق و وەزارەتێك دەدات، بە دیاریكراویش ویستمان لە وەرگرتنی وەزارەتی پیشەسازییە تا دووبارە براندی "دروستكراو لە عێراق" بە بەهێزی بهێنینەوە ناو بازاڕەوە، یان وەزارەتی پەروەردەیان دەوێت، چونكە ئەوان پلانی هەڵسانەوەی كەرتی پەروەردەیان هەیە.

لە دوو حكوومەتی ڕابردووی عێراق، بزووتنەوەی سادقوون پۆستی وەزاری هەبووە و وەزارەتەكانی "ڕۆشنبیری و خوێندنی باڵایان" وەرگرتووە، تا ئێستە پۆستی جێگری یەكەمی سەرۆكی پەرلەمانی عێراقیش لەلایەن ئەو گرووپەوە وەرگیراوە. شیحانی دەڵێ، ئێستە چاومان لە پۆستی جێگری سەرۆك وەزیرانە و خاڵی پێویستیشمان بۆ ئەوە هەیە.

دابەشكردنی پۆستەكان لە حكوومەت بە میكانیزمی پێكهێنانی حكوومەتەكانی پێشوو دەبن، هەر كورسییەكی پەرلەمان بە دوو خاڵ هەژمار دەكرێت و كورسییە سەرۆكایەتییەكان بە 10 خاڵ و وەزارەتە سیادییەكان بە شەش خاڵ، وەزارەتە خزمەتگوزارییەكانیش بە چوار خاڵ یەكلا دەكرێنەوە.

تا ئێستە ڕوون نییە كە عەلی زەیدی چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەو دۆخە دەكات، تا گرووپە چەكدارەكان ڕازی بكات، سەرچاوە میدیاییەكانیش دووپات لە دروستبوونی ناكۆكی لە نێوان عەسائیب و زەیدی لەسەر پۆستە حكوومییەكان دەكەنەوە، لە ئەگەری بەشداری پێنەكردنی میلیشیاكانیش، ئەستەمە تەمەنی حكوومەتەكەی زەیدی زۆر درێژ بێت.

ئیحسان شمەری سەرۆكی ناوەندی هزری سیاسی دەڵێ، بە پشتبەستن بە یەكەم لێدوانی عەلی زەیدی بەوەی كە حكوومەتەكەی بە بەشداری سەرجەم لایەنەكانی سیاسی دەبێت، ئەم لێدوانە پێچەوانەی مەرجەكانی ئەمەریكایە تا حكوومەتێكی خاڵی لە میلیشیاكان پێكبهێنرێت، ئەم خاڵە دەبێتە كۆسپێك لە بەردەم زەیدی، لە كاتێكدایە ئەو ئێستە پشتیوانی تەواوەتی ئەمەریكای بۆ پێكهێنانی حكوومەت هەیە.

شمەری دەڵێ، ئەو ئاڵنگارییە كاریگەریی لەسەر دانوستانەكانی پێكهێنانی حكوومەت و باڵی سیاسی گرووپە چەكدارەكان دروست دەكات كە ئێستە بەهێزەوە لە ناو پەرلەمان نوێنەرایەتییان هەیە، بۆیە زەیدی ڕووبەڕووی قورسی و گرفت دەبێتەوە لە پەرلەمان، بۆ ئەوەی حكوومەتەكەی متمانەی پێ بدرێت، كاتێك فراكسیۆنی ئەو گرووپە چەكدارانە لە پەرلەمان دەنگ بە حكوومەتەكەی نەدەن.

ئێستە هەوڵەكانی زەیدی لەوەدا چڕ بوونەتەوە كە گرووپە چەكدارەكان ڕازی بكات، كەسانی سەربەخۆ و دوور لە خۆیان كاندید بكەن كە بە نهێنی وەلائیان بۆ ئەو گرووپانە بێت، بەمەیش گوشارەكانی ئەمەریكا لەسەر حكوومەتەكەی كەم دەكاتەوە و دڵی میلیشیاكانیش ڕازی دەكات. وەك شمەری دەڵێ، ئەگەر زەیدی لەو مانۆرە سەركەوتوو نەبێت، ئەوا دۆخەكە بۆ خاڵی سەرەتا دەگەڕێتەوە و دووبارە گرووپە چەكدارەكان دێنەوە ناو حكوومەت هاوشێوەی حكوومەتی ئێستەی سوودانی و لەلایەن ئەمەریكاوە حكوومەتەكە قبووڵكراو نابێت.

لە ناوخۆی عێراقدا بیرۆكەیەك دروست بووە كە ئەو گرووپانە جارێكی تر بخرێنە ناو حكوومەتەكەوە، بە پێچەوانەوە حكوومەتی زەیدی ناتوانێ سەركەوتوو بێ و هیچ سەركەوتنێك بەدەست بهێنێت.

شمەری دەڵێ، زەیدی ناچارە پشت بە پرەنسیپی خۆلادان لە گوشارەكانی ئەمەریكا و گرووپە چەكدارەكان ببەستێت، لە ڕێگەی دانانی كەسانێك كە ڕاستەوخۆ سەربە گرووپەكان نین، بەمشێوەیەیش گرفتەكە كۆتایی دێت، بەڵام ئایا گرووپە میلیشیاكان بەوە ڕازی دەبن، ئەمە تا ئێستە ڕوون نییە.

فیراس ئەلیاس وانەبێژی زانستی سیاسی لە زانكۆی مووسڵ و توێژەر لە دۆسیەی توێژینەوەی ئێران دەڵێ،  بۆ زەیدی زۆر قورس دەبێت كە حكوومەتێك پێك بهێنێت وەك ئەمەریكا و ترەمپ دەڵێ، "خاڵی بێ لەوەی هیچ تیرۆریستێكی" تێدا بێت، بەو مانایەی كە سەرۆكی ئەمەریكا دەیەوێت.

ئەو مامۆستایەی زانكۆ بۆ "شەرق ئەوسەت" دەڵێ،  ئەو ڕوانینە سیاسییەی ئەمەریكا پێچەوانەی واقیعی دابەشبوونی كورسییەكانی پەرلەمان و دەسەڵاتە لە ناوخۆی عێراق، دوورخستنەوەی گرووپە چەكدارەكان لە حكوومەت كارێكی ناواقیعییە، نەك بەهۆی قورسی پێگەیان لە گۆڕەپان و پەرلەمان، بەڵكو بۆ هاوسەنگی سیاسی لە ناو چوارچێوەی هاوئاهەنگیش كێشە دروست دەكات كە دەیەوێ حكوومەتی زەیدی بە تەواوی لە ژێر كۆنترۆڵی خۆی بهێڵێتەوە.

فیراس ئەلیاس ئەوەیشی خستەڕوو، سیناریۆی واقیعی ئەوەیە كە ناكرێ حكوومەتێكی بێ گرووپە چەكدارەكان دروست بكرێت، بەڵام حكوومەتێكی توندوتۆڵ لە رووی تەناهی و پاراستنی بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكا لە عێراق و دووبارە ڕێكخستنەوەی ئەو گرووپە چەكدارانەیە لە چوارچێوەی دەوڵەت.