ئەو لێكگەیشتنەی كە پاكستان لە نێوان ئەمەریكا و ئێران بۆ گەیشتنە ڕێككەوتن ڕای گەیاند، پەنجەرەیەكی نوێ بە ڕووی عێراق دەكاتەوە تا دووبارە كاری لە پێشینەی خۆی لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات ڕێكبخاتەوە، ئەمەیش لە كاتێكدایە كە حكوومەتی نوێی عێراق بە سەرۆكایەتیی عەلی زەیدی ڕووبەڕووی دۆسیەی ئاڵۆز و هەستیاری پێوەست بە چەكی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت و پێوەندی لەگەڵ ئێران و دووبارە داڕشتنەوەی هاوبەشایەتی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بووەتەوە.
هەرچەندە تا ئێستە وردەكارییەكی ڕوون و پشتڕاستكراوەی نێوان ئێران و ئەمەریكا لەبارەی ڕێككەوتنەكە بوونی نییە، بەڵام لە سێبەری ئەو گۆڕانكارییانەی كە ناوچەكە لە دۆسیەی پێوەست بە هەژموونی ئێران و تۆڕی گرووپە چەكدارەكانی سەربە ئێران لە ناوچەكە بەخۆیانەوە دەیبینن، كاریگەریی لەسەر چەند وڵاتێكی ناوچەكە دروست دەكات كە یەكێك لەوانەیش عێراقە، لێرەوە پرسیاری زۆر دروست دەبن كە لێكگەیشتنی نوێی واشنتن و تاران دەبێتە هۆی ڕیشەكێشكردنی ئەو گرووپانەی سەربە ئێران لە عێراق، یان دووبارە ڕۆڵیان ڕێكدەخرێتەوە.
بەر لە ڕاگەیاندنی ئەو ڕێككەوتنەی ئەمەریكا و ئێران، بژارەكانی جووڵەكردن لە بەردەم بەغدا زۆر سنووردار بوو، بەهۆی لێكچوونی هاوسەنگی هێز لە ناوخۆ و دەرەوە، بەتایبەت بەهۆی پێوەستبوونی دۆسیەی چەكی دەرەوەی دەستی دەوڵەت بە هاوكێشەی ململانێكانی ئەمەریكا و ئێرانەوە. شارەزایان و چاودێران دووپات لەوە دەكەنەوە كە حكوومەتی نوێی عێراق دەیەوێ وەبەرهێنان لە هەر پێشڤەچوونێكی پێوەندییەكانی تاران و واشنتن بكات، بۆ ئەوەی دۆسیەی كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت دوا نەكەوێ و زیاتر بە ڕووی وڵاتانی عەرەبی و ناوچەكە بكرێتەوە.
لەو چوارچێوەیەدا سەرنجەكان لەسەر پەیامێكی عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عێراقن بۆ ئەحمەد شەرعی سەرۆكی سووریا، جیا لەوەی ڕاگەیاندنی ئامادەكاری بۆ سەردانیكردنی واشنتن، كە ئەو سەردانە بە بڕوای زۆر كەسەوە، دۆسیەی هاریكاریی دووقۆڵی نێوان ئەمەریكا و ئێران لەخۆ دەگرێت و كە پێوەستە بە داهاتووی تەناهی و سیاسەت لە ناوچەكەدا.
بەغدا دەتوانێ سوود لەو بگۆڕانە وەربگرێ، بەڵام ئەوەی دەمێنێتەوە گرەوكردنە لەسەر ئەوەی تاكەی لێكگەیشتن و ڕێككەوتنی ئەمەریكا و ئێران بەردەوام دەبێت، ئایا دەتوانرێ لەسەر كاغەزەوە بۆ كردار و واقیع بگوێزرێتەوە، بەتایبەت كە هەڵوێستی هەردوو وڵات تا ئێستەیش جیاواز و گۆڕاو و ناجێگیرە.
دۆسیەی چەكی دەرەوەی دامەزراوەكانی دەوڵەت یەكێكە لە هەستیارترین دۆسیەكان لە عێراق، گرووپە چەكدارەكان خاوەنی هێزی سیاسی و پەرلەمانین و پشت بە بیانووی عەقیدەیی و تەناهی پێوەست بە رووبەڕووبوونەوەی داگیركەر و نەهێشتنی هەڕەشە تەناهییەكان دەهێننەوە، تا چەك ڕادەستی دەوڵەت نەكەنەوە، ئەو گفتوگۆیانە لە كاتێكدایە كە ساڵی ڕابردوو ڕێككەوتن لە نێوان بەغدا و واشنتن لەبارەی كۆتاهێنان بە ئەركی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە كۆتایی ئەمساڵ كراوە، ئەو پێشهاتەیش دووبارە پرسیار لەبارەی داهاتووی گرووپە چەكدارەكان و ڕۆڵیان دوای كۆتایی بوونی سەربازی هێزەكانی هاوپەیمانان لە عێراق دروست كردووە.
چاودێران تا ئێستەیش ناڕوونی و شارەوایی لە داهاتووی ئەو دۆسیەیە دەبینن، بەهۆی تێكەڵبوونی بەرژەوەندی و ئیرادەی ناوخۆی و هەرێمی و نێودەوڵەتی، سەرەڕای هەڵسەنگاندنی قەبارە و كاریگەریی هەریەك لە هەژموونی ئەمەریكا و ئێران لەسەر عێراق.
خوێندنەوە سیاسییەكان ئاماژە بەوە دەكەن، هەژموونی ئێران لەم ساڵانەی دوایی ڕووبەڕووی گوشار و سەركێشی گەورە بووەتەوە، لە كاتێكدا ئەمەریكا گەڕاوەتەوە بۆ گۆڕەپانی عێراق، لە ڕێگەی نزیكبوونەوەیەكی جیاواز كە خۆی لە هەژموونی سیاسی و ئابووری و تەناهی زیاتر پشتبەستن بە بوونی سەربازی ڕاستەوخۆی ئەمەریكا لە عێراق دەبینێتەوە.
هاوكات واشنتن دەستی بە داواكارییەكەی گرتووە كە كۆكردنەوەی چەكە لە دەستی دەوڵەت، هاوكات هەوڵ بۆ ڕێگرتن لە بەشداری ئەو لایەنانەی گرووپی چەكداریان هەیە لە حكوومەت و دروستكردنی پرۆسەی بڕیاری حكوومەت هەبێت، ئەمەیش هاوتایە لەگەڵ ڕوانینی خۆی بۆ داهاتووی عێراق.
لە كاتێكدا نزیكبوونەوەی نوێی ئەمەریكا لە عێراق و سووریا، بە جۆرێك وێنا دەكرێن كە لە رووی ستراتیجییەوە یەك دۆسیەن، ئەمەیش رەنگدانەوەی تەواوی هەبوو، چونكە تۆم باراك بە نوێنەری ئەمەریكا لە بەغدا و دیمەشق دیاری كرا، هاوكات بانگهێشتنامەی جیاواز و ڕاستەوخۆ لە ترەمپەوە بە عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عێراق و ئەحمەد شەرع سەرۆك كۆماری سووریا بۆ واشنتن دراوە.
چاودێران ئەو پەیام و جووڵانەی عێراق وەك ڕەنگدانەوەی ڕۆیشتن بەرەو پێشاندانی توانای زۆر لە سەربەخۆیی بڕیاری سیاسی دەبینن، بەتایبەت كە ئێستە تاران سەرقاڵی ململانێكان و ڕێككەوتنە لەگەڵ ئەمەریكا، بۆیە ئەمە وا دەكات پێداچوونەوە بە هەڵوێستەكانی پێشووی بكات كە پێشتر وەك هێڵی سوور ناوی دەبردن.
ئیحسان شمەری پسپۆری توێژینەوەی ستراتیجی و نێودەوڵەتی لە زانكۆی بەغدا بۆ ڕۆژنامەی "
شەرق ئەوسەت" دەڵێ، پرسی گرووپە چەكدارەكانی سەربە ئێران ئامادەیی لە هەر لێكگەیشتنێكی ئەمەریكا و ئێران دەبێت، تەنانەت ئەگەر وردەكارییەكەیشی بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ و ئاشكرا بڵاو نەكرێتەوە، مانەوەی چەك بە دەستی ئەو گرووپە چەكدارانە زۆر قورس بووە لە پەراوێزی نزیكبوونەوەی نوێی واشنتن و تاران، هەر هەنگاوێك بۆ ڕێكخستن و تێكەڵكردنی چەكی ئەوان لە چوارچێوەی دامەزراوەكانی دەوڵەت كاردانەوەی ئەرێنی لەسەر جێگیریی سیاسی عێراق دەبێت.
لەلایەكی ترەوە عەباس عەبوود پسپۆری زانستی سیاسی دەڵێ، ڕێككەوتنەكە تا ئێستە ئاماژەی ڕوونی تێدا نییە كە دۆخی گرووپە چەكدارەكانی ئێران لە عێراق لە خۆ بگرێت، بەڵام ئاسانكاری دەكات لە كەمكردنەوەی هەژموونی ئێران لەسەر ئەو دۆسیەیە، بە ڕوانین لە پێگەی جیۆگرافی عێراق كە ئەڵقەی بەیەككگەیشتنی وشكاییە لەگەڵ وڵاتانی كەنداو.
زیاتر گوتی، ئەوەی تا ئێستە حكوومەتی عێراق لەبارەی كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت باسی لێوە دەكات لە چوارچێوەیەكی گشتییە، لە كاتێكدا ئەمەریكا زۆر بە دیاریكراوی دەیەوێ گرووپەكانی سەر بە ئێران چەك بكرێن، كە وەك هەڕەشەیەك بۆ سەر بەرژەوەندییەكانی خۆی و هاوپەیمانەكانی لە ناوچەكە هەژماری كردوون.
شمەری و عەبوود لەسەر ئەوە كۆكن كە پرۆسەی داماڵینی چەك و تێكەڵكردنی چەكداران لە ڕیزی دامەزراوەكانی دەوڵەت زۆر ئاڵۆز دەبێ و پێویستی بە كاتی زۆر دەبێت، بەتایبەت كە بەشێك لەو گرووپە میلیشیایانە پێوەندی تۆكمە و پتەویان لەگەڵ ئێران هەیە، جیا لەوەی هێزی سیاسی هەن كە بەردەوامبوونی ئەو گرووپە چەكدارانە وەك هۆكارێكی هاوسەنگی و بەهێزی لە سێبەری هەڕەشە ئەمنییەكان كە لە وڵات بوونی هەیە دەبینن.
هانی عاشوور پسپۆری ستراتیجی دەڵێ، ئەوەی لە نێوان واشنتن و تاران ڕوو دەدات، نزیكە لە لێكگەیشتن نەك ڕێككەوتنی كۆتایی، چونكە دۆسیەی زۆر هەن تا ئێستە لە نێوان هەردوو وڵات یەكلا نەكراونەتەوە، هەر چۆنێك بێ ناوچەكە بەشێوەیەكی ڕێژەیی ئارامی بەخۆیەوە دەبینێت و حكوومەتی عێراقیش یەكێك دەبێ لە سوودمەندانی ئەو ئارامییە، تا لەو ڕێگەیەوە پاڵ بە هەوڵەكانی بنێت و چەك لە دەستی دەوڵەت كۆ بكاتەوە.
موخەلەد حازم پسپۆری تەناهی دەڵێ، ئەو گرووپانەی پێوەستن بە ئێرانەوە جیاوازن لەوانەی ئامادەكاریی تەواویان هەیە لەگەڵ گۆڕانكارییە نوێكان خۆیان بگونجێنێت، بۆیە داهاتووی ئەو گرووپانەی سەربە ئێران، پێوەستە بە سروشتی لێكگەیشتنی ئەمەریكا و ئێران و ئەو بڕیارانەی حكوومەتی عێراق لەبارەی تێكەڵكردنەوە و ڕێكخستنەوەی دۆخی گرووپە چەكدارەكان دەیگرێتەبەر.
حازم ئەوەیشی خستە ڕوو كە ئەزموونی وڵاتانی ناوچەكە وەك لبنان و سووریا و یەمەن، پێچەوانەی ئەو ڕەچەتەیە كە بە "جیاكردنەوەی رێڕەوەكان" ناوی دەبرێ لە مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو دۆسیانەی پێویستن بە ئێرانەوە، بەتایبەت بۆ عێراق كە بەشێك لەو نزیكبوونەوەی ئەمەریكا و ئێران و تایبەتمەندی و پێگە و گرنگی خۆی بۆ تاران لە دەست نەداوە.
بە هەموو پێوەرەكان لێكگەیشتن و نزیكبوونەوەی ئەمەریكا و ئێران دەرفەتێكی گونجاوە بۆ حكوومەتی نوێی عێراق بۆ فراوانكردنی پەراوێزی جووڵەكردن لەو دۆسیانەی ساڵانێكی زۆرە هەڵپەسێردراون، لە پێش هەموویشیانەوە دۆسیەی چەكی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت و پێوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە، لەگەڵ ئەوەیشدا سەركەوتنی بەغدا لە وەبەرهێنانكردن لەسەر ئەو دەرفەتە پشت بە چەندان هۆكارەوە دەبەستێت، لەوانە ئاستی لێكگەیشتنەكانی نێوان ئەمەریكا و ئێران، هەڵوێستی میلیشیاكان، توانای حكوومەت لە هێنانی لێكگەیشتن و سازانی دەرەكی بۆ ناو ڕێوشوێن و بڕیارەكان لە ناوخۆی وڵات، بۆیە لەو قۆناغەدا عێراق لە بەردەم تاقیكردنەوەیەكی وردی داواكارییەكانی هاوسەنگی هەرێمەكە و مافەكانی بۆ بنیاتنانی دەوڵەت هەیە.