پلانی پشت پەردەی تۆم باراك بۆ عێراق.. پارە بەرانبەر جێبەجێكردنی داواكان

عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی حكوومەتی عێراق، هەوڵی ڕزگاركردنی وڵاتە دەوڵەمەندەكەی بە نەوت لە مایەپووچبوون دەدات، لە میانەی سەردانەكەی بۆ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا لە مانگی داهاتوودا، لە بەرانبەردا تۆم باراكی نێردەی تایبەتی ئەمەریكا كە ڕۆژی دووشەم و سێشەم لە عێراق دووپاتی لەوە كردەوە، بەغدا پێویستە ئەوەی لە سەریەتی جێبەجێی بكات، بۆ چەكداماڵینی میلیشیاكان بەر لە هەوڵدان بۆ وەرگرتنی هاریكاری چاوەڕوانكراو لە واشنتن و هاوپەیمانەكانی لە ناوچەكە.

سەرچاوەیەكی باوەڕپێكراو لەوبارەیەوە بۆ ڕۆژنامەی "شەرق ئەوسەت" گوتی، زەیدی كە لە پشتیەوە چوارچێوەی هاوئاهەنگی حزبەكانی شیعە هەیە، ئومێدی ئەوەیان هەیە كە سەرۆكی ئەمەریكا یارمەتیی عێراق بدات، كاتێك سەرۆكی حكوومەت لە ناوەڕاستی مانگی داهاتوو دەچێتە كۆشكی سپی و دیداری لەگەڵ ترەمپ دەبێت، بەتایبەت لە پێدانی قەرز لەلایەن ئەمەریكا و وڵاتانی كەنداو بە عێراق بۆ ڕاستكردنەوەی دۆخی ئابووری وڵات.

ئەو سەرچاوەیە دووپاتی كردەوە، دەیان گەورە سەرمایەدار و بازرگانی عێراق یاوەری زەیدی لە سەردانەكەی بۆ واشنتن دەكەن، بەو هیوایەی كە گەنجینەی نیوچە بەتاڵی عێراق دووبارە ببووژێننەوە. ئەو ئاستە لە ئومێد و چاوەڕوانییە پێوەستە بە سەركەوتنی زەیدی نەك تەنیا لە چەكداماڵینی میلیشیاكان، بەڵكو لە دەستگرتن بەسەر سەرچاوەكانی داراییان و ڕێگرتن لە بەشداربوونیان لە حكوومەت و پچڕاندنی كەناڵی پێوەندییەكان كە ئێران بۆ گەیشتنە دامەزراوەكانی عێراق بەكاری دەهێنێت.

تۆم باراك لە كۆبوونەوەكانی لە بەغدا و هەولێر دووپاتی لەسەر ئەو خاڵانە كردووەتەوە، ئەمەیش لە كاتێكدایە كە لە دوای متمانەدان بە حكوومەتی زەیدی لە پەرلەمانەوە، هەوڵی سنوورداركردنی هەژموونی ئێران لە عێراق دەدرێ و تا ئاستێكیش ئەمە پاشەكشەی بەخۆیەوە بینیوە، لە كاتێكدا هێزی ئەمەریكا بۆ وەستانەوە دژی میلیشیاكان و هەژموونیان زیاتر دەركەوتووە، لەگەڵ تێپەڕینی كاتیش حكوومەتەكەی زەیدی مەیلی مامەڵەی تاكتیكی لەگەڵ واشنتن هەیە.

ئێستە هەوڵەكانی باراك لە بەغدا سەرتاكانی ململانێیەكی بێدەنگی لە نێوان بەرەی ئێران و هاوپەیمانەكانی لە عێراق دەرخستووە، دەیانەوێ ناوچەیەكی خۆڵەمێشی لە عێراق دروست بكەن و سازشی گەورە نەكەن، بەڵام ئەمەریكا دەیەوێ دۆسیەی عێراق لە دانوستانەكانی لەگەڵ ئێران جیا بكاتەوە و نەیخاتە ناو ڕیزی تەوەری گفتوگۆكان لەسەر بەرنامەی ناوكی و گەرووی هورمز، چونكە دانوستانەكان ماوەی 60 ڕۆژ ئەنجام دەدرێن، بۆ گەیشتنە ڕێككەوتنی كۆتایی و كاتی زۆر بەردەست نییە بۆ یەكلاكردنەوەی ئەو هەموو دۆسیەیە.

هەریەك لە باراك و زەیدی لە كۆبوونەوەكەیان، دووپاتیان لە هاوڕایی خۆیان بۆ داماڵینی تەواوەتی میلیشیاكان لە چەك و هەڵوەشانەوەی تەواوی گرووپ و پێكهاتە چەكدارییەكانی دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت كردەوە.

سەرچاوەیەكی باوەڕپێكراو لەوبارەیەوە گوتی، بەرپرسانی ئەمەریكا هەوڵی دەستخستنی زۆرترین دەسكەوت لە بەغدا لەسەر حیسابی ئێران دەدەن، بۆ ئەوەی بتوانن هەژموونی خۆیان بۆ سەر ناوچەكە بگێڕنەوە، حكوومەتی ئەمەریكا دەیەوێ حكوومەتی نوێی عێراق بكاتە چیرۆكێكی سەركەوتن،  سەرەڕای ئەوەی ناوەندە هەواڵگرییەكانی ئەمەریكا دووپات لەوە دەكەنەوە، پێویستە زۆر بە وریاییەوە مامەڵە بكرێ و ئەو جۆرە هەڵسەنگاندنە لەو كاتەی ئێستە نەخرێتە روو.

سەردانەكەی تۆم باراك كە یەكەمجاریەتی دوای وەرگرتنی پۆستی نێردەی تایبەتی ئەمەریكا بۆ عێراق و سووریا، لە كاتێكیشدایە كە دوو هەفتە بەر لە ئێستە حكوومەتی عێراق پلانی كۆكردنەوەی چەكی لە دەستی دەوڵەت ڕاگەیاندووە و بە دۆخێكی دارایی خراپ تێپەڕ دەبێت، كە بەرپرسێكی عێراقی بۆ "شەرق ئەوسەت" گوتی، دۆخی دارایی عێراق خنكاوە، ئەگەر حكوومەت سێ مانگی تر بەمشێوەیە بەردەوام بێت، ناتوانێ پارەداری پێویستییەكانی ناوخۆ بكات.

تەنگژەی دارایی سەركردەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی بۆ سیاسەتوانی واقیعی گۆڕیوە و ئێستە هەڵمەتی دژایەتیكردنی چەك لە دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەتیان دەست پێ كردووە و بە تەواوی ویستی خۆیان بۆ سەرخستنی پلانەكەی حكوومەت دەردەبڕن. پێشتر عەمار حەكیم سەرۆكی ڕەوتی حیكمە و یەكێك لە سەركردەكانی ناو چوارچێوەی هاوئاهەنگی گوتی، هاوپەیمانی حزبەكانی شیعە دەستی بە جێبەجێكردنی پلانی كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت دەكرد، تەنانەت ئەگەر جەنگ دژی ئێرانیش ڕووی نەدایە، چونكە ئەوە پێویستییەكی ناوخۆی عێراقە.

چاودێران گومانی زۆریان خستووەتە سەر پرۆسەی چەكداماڵین، بەهۆی نەبوونی كاردانەوەی ئێران بەرانبەر بەو پلانە، چونكە ئەو گرووپە میلیشیایانەی چەكیان لێ وەردەگیرێتەوە، سەربە تارانن و حكوومەت سەرپەرشتیان دەكات و ڕێكیان دەخات، لە سەرەتای حوزەیران/یۆنیۆوە دامەزراوە فەرمییەكانی ئێران هیچ بۆچوونێكیان لەسەر یەكخستن و تێكەڵگرتنی میلیشیاكانی هاوپەیمانیان لە عێراق لە نێو دامەزراوە حكوومییەكانی ئەو وڵاتە نەداوە، لە كاتێكدا سوورە لەسەر ئەوەی كە دۆسیەی حزبوڵای لبنان و چەكەكانی بخاتە ناو دانوستانەكانی لەگەڵ ئەمەریكا.

لە كاتێكدا تەنیا دوو سەعات دوای تەواوبوونی دیداری زەیدی و تۆم باراك و لەو كاتەی باراك لە ڕێگەدا بوو بۆ گەیشتنە هەولێر، محەمەد كازم سادقی باڵوێزی ئێران لە بەغدا لەگەڵ عەلی زەیدی سەرۆكی حكوومەتی عێراق كۆبووەوە. 

ئێستە بۆنی پراگماتی لە ژووری دروستكردنی بڕیار لە بەغدا دێت و ئەندامێكی چوارچێوەی هاوئاهەنگی گوتی، زۆر لە ئەندامانی ناو هاوپەیمانییەكە زۆر واقیعییانە وەڵامی پلانی كۆكردنەوەی چەكیان لە دەستی دەوڵەت داوەتەوە، زۆریان بەجۆرێك لەو دۆسیەیە دەڕوانن كە دەرفەتێكە بۆ بەدەستهێنانی متمانەی یاریكەرانی ناوچەكە و نێودەوڵەتی، كە لە سەروبەندی دەركردنی بڕیاری گۆشەگیركردنی عێراقن.

ئەو ئەندامەی چوارچێوەی هاوئاهەنگی كە ڕەتی كردەوە ناوی ئاشكرا بكرێ گوتی: بەشێك لە سەركردەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی لە میانەی كۆبوونەوەكانی ئەمدواییە مەترسییەكانی خۆیان لە نزیكبوونەوەی تەناهی و سیاسی نوێ لە ناو وڵاتانی دەوروبەری عێراق و وڵاتانی عەرەبی بە تایبەتی دەربڕیوە، دوای ئەوەی باس لە كاردانەوە و پۆلێنكردنی عێراق كراوە، لە باشترین حاڵەت وەك وڵاتێكی نادۆست و هاوڕێ عێراق هەژمار دەكەن و مامەڵەی لەگەڵ ناكەن.

دوو بەرپرسەی عێراقی گوتیان، پلانی هەڵوەشاندنەوەی میلیشیاكان كە تا ئێستە سێ گرووپی میلیشیاكانی بە ئامانج گرتووە، هەوڵێكە بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشەیەی لە پێوەندیی عێراق لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و كەنداو دروست بووە، سەرەڕای ئەوەی گومان لە میكانیزمی جێبەجێكردنی هەیە.

شەرق ئەوسەت زانیویەتی كە بەرپرسێكی ئەمەریكی بە دوو سەركردەی باڵای چوارچێوەی هاوئاهەنگی ڕاگەیاندووە، واشنتن پلانی كۆكردنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت بە جۆرێك دەبینێت كە پێویستی بە ڕوونیی زیاترە، چونكە هیچ میكانیزمێكی ڕوون و دیودەر لە پلانە نییە كە بیسەلمێنی ئەو ئامانجانەی دانراوە لە بەرانبەر هەڵوەشانەوە و چەكداركردنی میلیشیاكان بە كردەیی ئەنجام بدرێت.

لەگەڵ ئەوەیشدا سەرچاوەكان نایشارنەوە كە ئەمەریكا ئەو پرۆسەیەی ئێستە هەیە بە هەنگاوێكی ئومێدبەخش ناو دەبات، تێگەیشتنی بۆ ئەوەیش هەیە كە عێراق ناتوانێ بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ و شۆڕشگێڕانە چەك لە دەستی میلیشیاكان دابماڵێت، بەڵام هەڵسەنگانەكانی ئەمەریكا سەركەوتنی ئەو پرۆسەیە بە نەهێشتنی مەترسییەكان دەبەستنەوە، بۆ ئەوەی پرۆسەكە تەنیا بە ڕووكەش ئەنجام نەدرێت.

تا ئێستە هەریەك لە گرووپەكانی سەرایای سەلام و عەسائیبی ئەهلی حەق و كەتیبەكانی ئیمام عەلی ئامادەییان بۆ جێبەجێكردنی پلانەكە دەربڕیوە، سەرەڕای ئەوەی میكانیزمی چەكدانانیان ڕوون نییە، بەڵام كەسانی نزیك لە حكوومەت دەڵێن، زەیدی خۆی سەرۆكایەتی و بەرپرسیاریەتی جووڵەی گرووپە چەكدارەكان و چەكەكانیانی گرتووەتە ئەستۆ. وردەكاریی تر زۆر بایەخدار نین.

دوو بەرپرسی عێراق دووپات لەوە دەكەنەوە، تۆم باراك بە زەیدی ڕاگەیاندووە كە پێویستە بەغدا بەشێوەیەكی زۆر توند و ڕوون ڕووبەڕووی میلیشیاكان ببێتەوە و چەكیان لێ وەربگرێتەوە، هاوكات باراك داوای كردووە كە نووسینگەی ئابووری دارایی ئەو گرووپانە لە عێراق هەڵبوەشێنێتەوە و ڕێ لەوە بگیرێت كە ئێران سوود لە سەرچاوەكانی عێراق وەربگرێت.

ئەركی تۆم باراك لە عێراق وەك مینهەڵگرەوەیەكە لە پێش هاتنی كۆمپانیاكانی ئەمەریكا بۆ عێراق، تا وەبەرهێنان لە كەرتی وزە و پێوەندییەكان و گواستنەوە بكەن، ئەمەیش لە كاتێكدایە لە چەند ساڵی ڕابردوو وڵاتەكە بووەتە باخچەیەكی پڕ بەرهەم بۆ سوپای پاسدارانی ئێران.

دیپلۆماتكارانی ڕۆژئاوا و بەرپرسێكی عێراقی دەڵێن، تۆم باراك لە بەغدا بە جۆرێك مامەڵە دەكات، وەك ئەوەی پیاوێك بێ كە دەتوانێ زەیدی وەك هاوبەشێكی سەركەوتوو و قبووڵكراو لە ناوچەكە پێشان بدات، بەڵام نابێ ئەو كارئاسانی بۆ هێزی میلیشیاكان و هەژموونیان بكات، یەكێك لە دیپلۆماتكارانی ڕۆژئاوا گوتی، سەرۆكی ئەمەریكا پشتیوانی تۆم باراكە لە مامەڵەكانی لەگەڵ بەغدا، بەڵام دەرئەنجامی خێرایی دەوێت، لە تەك دانوستانەكان لەگەڵ ئێران دا. لە ناو چوارچێوەی هاوئاهەنگیش ئاماژەی ئەوە دەركەوتووە، تۆم باراك دەیەوێ ببێتە ئەندازیاری لەیەكتر نزیككردنەوەی بەغدا و دیمەشق لەبری تاران، زۆر لە لایەنەكانی تریش هەست بە ئارامی بە گرتنەبەری ئەو ڕێڕەوە ناكەن.

تۆم باراك هەرچییەكی بوێ، ئەمەریكا دەیەوێ بەغدا بە خێرایی جێبەجێی بكات، بەهۆی پێویستی زۆری بە پارە، سەركردەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی لە دوا كۆبوونەوە، مەترسی مایەپووچبوونی دەوڵەت و ئەگەرەكانی تەقینەوەی شەقامی عێراق دژی دەسەڵات و سیستمی سیاسیی عێراق بە دوور نازانن ئەگەر دۆخەكە بەمشێوەیە بەردەوام بێت.

سەركردەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی دووپاتیان لەوە كردووەتەوە، بە پشتبەستن بە داتاكان تا سێ مانگی تر بەغدا ناتوانێ مووچەی كارمەندان خەرج بكات و پابەندی خەرجییەكانی ناوخۆ ئەنجام بدات، لەو حاڵەتەیشدا هیچ دڵنیایی و گەرەنتییەك نییە كە بتوانین ڕووبەڕووی تووڕەیی شەقام ببینەوە، ئەگەر نەتوانین بە چارەسەرێك بگەین.

بەوهۆیەوە زۆرینەی سەركردەكانی ناو چوارچێوەی هاوئاهەنگی هاوڕان و پشتیوانی دەستكردن بە گورزێكی چاكسازی سیاسی و تەناهی و ئابوورییان كردووە، بۆ چارەسەركردنی تەنگژەكە، لەلایەكی تریشەوە حكوومەتی عێراق بە دوای ئەوەیە قەرز لە بەخشەرانی وڵاتانی ڕۆژئاوا و كەنداو بكات، سەرەڕای ئەوەی لێكەوتەكانی جەنگ دژی ئێران كاریگەری قورس و نەرێنی لەسەر پێوەندییەكانی بەغدا و وڵاتانی كەنداو و ڕۆژئاوا دروست كردووە.