گۆڕانكارییەكان و لابردنی ژمارەیەك لە بەرپرسان لەلایەن عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی حكوومەتی عێراق لە پۆستی تەناهی و ئابووری گرنگدا، پرسیاری زۆری بە دوای خۆیدا هێناوە. ئایا سروشت و پەیامی پشت ئەو گۆڕانكارییە چییە و ئەمە هەوڵێكە بۆ دووبارە ڕێكخستنەوەی هاوسەنگییەكان لە ناو دەوڵەت، یان وەڵامدانەوەی داواكاری دەرەكییە بەر لە سەردانەكەی بۆ واشنتن لە ناوەڕاستی مانگی داهاتوودا.
لابردن و گۆڕانكارییەكان كە لەلایەن عەلی زەیدی سەرۆكی حكوومەتی عێراق ئەنجام دران، لە كاتێكدایە تا ئێستە حكوومەتەكەی تەواو نەكراوە و نۆ وەزارەت بە بەتاڵی ماونەتەوە، بەڵام ئەمە گرنگییەكی سیاسی بەرچاوی هەیە، چونكە سەرۆكی حكوومەتەكانی ڕابردووی عێراق خۆیان بە دوور خستووە لە گرتنەبەری هەنگاوی فراوان و خێرای لەمشێوەیە لە دامەزراوە سیادییەكانی وڵات، بەر لەوەی حكوومەتەكەیان جێگیر و تەواو بكەن، لە ترسی ئەوەی بەریەككەوتنیان لەگەڵ لایەنەكانی سیاسی دروست ببێت كە بڕبڕەی پشتی پێكهێنانی حكوومەتەكان لە 2003ەوە.
ئەو پۆستانەی بەرپرسەكانیان دوور خراوەتەوە و گۆڕان و هەستیار و گرنگن، لەوانە پۆستی ڕاوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی عێراق و بەڕێوەبەری بانكی ناوەندی عێراق، پشتیوانیانی ئەو هەنگاوانە دووپات لەوە دەكەنەوە، كە ئەوە كاردانەوەی خواستی خەڵكە بۆ بینینی ڕووخساری نوێ و دەرخستنی توانای سەرۆك وەزیرانە لە دەركردنی بڕیاری سەربەخۆ، بەڵام ڕەخنەگرانی ئەو پرۆسەیە دەڵێن، دووبارە دانانەوەی كەسایەتییە دیارەكانە لە ناو حكوومەت و گرنگییەكی ئەوتۆی نییە.
ئەوەی لەو پرۆسەیە بە تەواوی بووەتە جێی سەرنج، كاردانەوەی چوارچێوەی هاوئاهەنگی و حزبەكانی ناو ئەو هاوپەیمانییەی شیعەكانە، چونكە چوارچێوەی هاوئاهەنگی پشتیوانی گەیشتنی زەیدی بە پۆستی سەرۆك وەزیران كرد، بەڵام تا ئێستە هیچ بۆچوون و ناڕەزاییەكی بەرانبەر بە بڕیارەكانی زەیدی ڕانەگەیاندووە، سەرەڕای ئەوەی كەسایەتییە لابراوەكان پێوەندی تۆكمە و سەر بە ناوەندی بەهێزی بڕیار و هەژموون لە ناو دەوڵەت و سیستمی سیاسیی عێراقدا.
یاسین بەكری پسپۆری زانستی سیاسی لە زانكۆی نەهرێن گوتی، ئەو هەنگاوانە زیاتر لە پەیامێكی لەیەك كاتدا هەڵگرتووە، لەلایەكەوە پێشاندانی دەسەڵات و هێزە لە سەرەتای دەستبەكاربوونی حكوومەتەكەی، هەروەها تاقیكردنەوەی كاردانەوەی هێزەكانی سیاسی عێراق، جیا لەوەی هەوڵێكە بۆ پێشكەشكردنی زەیدی بە ڕای گشتی وەك كەسایەتییەك كە دەتوانێ لە دنیای بازرگانی، هاوسەنگییە سیاسییە ئاڵۆزەكانی عێراق بەڕێوە ببات.
بەكری بۆ ڕۆژنامەی "
شەرق ئەوسەت" گوتی، سەرۆك وەزیران چووەتە ناو گۆڕەپانێكەوە كە زۆر لەوانەی پێش خۆی خۆیان لێی بە دوور خستووەتەوە. لە ڕێگەی دەسپێشخەری دووبارە ڕێكخستنەوەی چەند پێگە و پۆستێكی هەستیار و كاریگەر بەر لە پێكهێنانی تەواوەتی حكوومەتەكەی، ئەوەیش كارتی بەهێز و فراوانی لە دانوستان بۆ دابەشكردنی پۆستە وەزارییە بەتاڵەكان پێ دەدات، بەتایبەت وەزارەتی ناوخۆ كە تا ئێستە سەرنجی زۆر لەلایەنەكانی سیاسی لەسەرە.
هاوكات دەركردنی ئەو بڕیارە گرنگانە لەو كاتە هەستیارە كە كەمتر لە مانگێك بۆ سەردانەكەی زەیدی بۆ واشنتن و دیداری لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ ماوە، بایەخێكی تایبەتی هەیە، شارەزایان و چاودێران دەڵێن، ئەو گۆڕانكارییانە بە هەمانشێوە پێدانی پەیامێكی دڵنیاكەرەوە بە واشنتن، بەوەی حكوومەتی نوێ ئامادەیە هەنگاوی خێرا و یەكلاكەرەوە بۆ چاكسازیكردن لە دامەزراوەكان و بەهێزكردنی دەسەڵاتی دەوڵەت بنێت، بەتایبەت دوای دیداری زەیدی لەگەڵ تۆم باراك لە هەفتەی ڕابردوودا.
باسل حوسێن سەرۆكی ناوەندی كلوازا بۆ توێژینەوە دەڵێ، ئەنجامدانی گۆڕانكارییەكان هاوتا لەگەڵ دیدار لەگەڵ تۆم باراكی نێردەی ترەمپ بۆ عێراق و سووریا، گریمانەی پێوەستبوونی گۆڕانكارییەكان بە لێكگەیشتنەكانی نێوان واشنتن و زەیدی هەیە، چونكە ئەستەمە ئەوە ڕەت بكرێتەوە كە ئەو بڕیارانە هیچ پێوەندی بە واشنتنەوە نییە، بەڵام لەگەڵ ئەوەیشدا نیازێكی ڕوونی زەیدی دەردەكەوێ، كە دەیەوێ ناوەڕۆك و پێكهاتەیەكی بەهێز و پۆڵاین بۆ دامەزراوەكانی تەناهی و دارایی بگێڕێتەوە كە وەلائـیان تەنیا بۆ سەرۆكی حكوومەت هەبێ و هیچ كات گوێڕایەڵی لایەنەكانی سیاسی نەكەن.
بەم كارە زەیدی دەیەوێ تۆڕی هەژموون سەپاندن بەسەر دامەزراوەكانی دەوڵەت هەڵبوەشێنێتەوە، بێ ئەوەی بچێتە ناو ململانێ و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هێزە و هەژموونخوازە گەورەكانی پشت پەردە، بەڵام ئەو خوێندنەوەیە جۆرێك لە ئاڵۆزی تێدایە، چونكە ئەوانەی دوور خراونەتەوە لە هەمان حزب كەسانی تر دانراوە، یان هاوپەیمان و كەسانی نزیكی دوورخراوەكان بوون.
لەبارەی ئەوەی ئەو بڕیارانەی زەیدی بە سەرەتای وەستانەوە بە ڕووی توێژی سیاسی ئێستەی عێراق دادەنرێت، یان تەنیا مانۆڕیكە لە چوارچێوەی ئەو سنوورانەی بۆی دیاری كراوە، شرۆڤەكاران بۆچوونیان جیاوازە. لەلایەكەوە بەشێك لەو باوەڕەدان كە بەهۆی ئەوەی سەرمایەدار و بازرگان بووە و پێوەندییەكانی پێشووی لەگەڵ ناوەندەكانی هەژموون و بڕیار زۆر فراوان بووە، ئەمە یارمەتی دەدات كە توانایەكی گەورەی لە ململانێكردن لەگەڵ ناوەندەكانی هەژموون و هێز بە بەراورد بە سەرۆكی حكوومەتەكانی پێشوو هەبێت.
لەلایەكی ترەوە تا ئێستە سنووری ئەو توانایەی زەیدی پێوەستە بە كۆمەڵێك پاڵنەر و هۆكارەوە، لەوانە دەرئەنجامی سەردانەكەی بۆ واشنتن و ئاستی پشتیوانی دەرەكی كە دەتوانێ بەدەستی بهێنێت، جیا لەوە ئامادەیی لایەنەكانی سیاسی بۆ قبووڵكردن لە دووبارە دابەشكردن و داڕشتنەوەی هەژموون و هێز لە ناو دامەزراوەكانی دەوڵەتدا.
بە بڕوای بەشێك لە چاودێران، هەندێ لە بڕیارەكانی زەیدی زیاتر لە یەكلاكردنەوەی سیاسی پێش دەركردنی بڕیارەكان دەچێت، چونكە كەسایەتییە هەژموونسەپێن و باڵادەستەكان لە پۆستەكانیان بۆ شوێنی تر دەگوازێتەوە، لەبری ئەوەی بە تەواوی دووریان بخاتەوە، چونكە ئەوە ئاماژەیەكە بە پێویستبوونی بەردەوامی پاراستنی هاوسەنگییەكان كە سیستمی سیاسیی عێراقی لەسەر بنیات نراوە.
هەندێكی تر لەو باوەڕەدان كە گۆڕانكارییەكان، گرتنەبەری ڕێوشوێن لەلایەن زەیدییەوە بۆ تاقیكردنەوەی پێشوەختەی سنووری دەسەڵاتی جێبەجێكردن لە عێراق، لە كاتێكدا ئەو پەیامی چاكسازی و هێزی لەیەك كاتدا بەرز كردووەتەوە، بەڵام تا ئێستە نەگەیشتووە بە ئاستێكی بنەبڕكردن لەگەڵ ئەو هێز و هەژموونخوازانەی كە ئەویان گەیاندە سەر دەسەڵاتی حوكم.