بیابانەكانی ئەنبار، كۆگەی ئەمباركراوی سامانی زەبەلاحی كانزا و مادەكانی وەك فۆسفات و سیلیكا و گاز و نەوت و چەندان كانزای تر، دەتوانن ببن بە هۆكارێكی سەرەكی بۆ فرەجۆركردنی سەرچاوەی داهاتی عێراق و دوورخستنەوەی لە پشتبەستنی زیاد لە پێویست بە داهاتی نەوت، لەگەڵ ئەوەیشدا پسپۆران و بەرپرسان دەڵێن، گۆڕینی بیابانی ئەنبار بۆ ناوچەی پیشەسازیی پێشكەوتووی دەرهێنانی ئەو كانزایانە وەبەرهێنانێكی زەبەلاحی دەوێت، بەڵام بە خستنەگەڕی دەتوانێ ساڵانە 40 ملیار دۆلار داهات بۆ وڵات دەستەبەر بكات.
موئەیەد دلێمی گوتەبێژ بە ناوی حكوومەتی خۆجێی
ئەنبار گوتی، ئەنبار خاوەنی فۆسفات و سیلیكا و بەردی جیڕی و نەوت و غازێكی زۆرە، بەشێك لەو كانزایانە دەست بە وەبەرهێنان تێیاندا كراوە، بەتایبەت سیلیكا بە ڕێژەیەكی زۆر لە ئەنبار بە ئاستێكی زۆر پاك بوونی هەیە و بەشدارییەكی كارایە لە پیشەسازی ڕیشاڵی شووشەیی و پارچەی ئەلیكترۆنی، ئەو یەكێكە لەو مادانەی كە وڵاتە زلهێزەكانی وەك ئەمەریكا و چین كێبەركێیانە لەسەری، چونكە لە دروستكردنی پارچەی ئەلیكترۆنی سوودی زۆری لێ وەردەگیرێت.
لەبارەی دیارترین ئەو ئاڵنگارییانەی كە ئەنبار لە وەبەرهێنانكردن لەو كانزا سروشتییانە ڕووبەڕووی دەبێتەوە، بریتییە لە هاوئاهەنگی نێوان حكوومەتی خۆجێی لەگەڵ حكوومەتی فیدراڵ لەسەر پڕۆژەكانی وەبەرهێنان. بەڵام بەیەكەوە لكاندانی ئەو سامانانە بە حكوومەتی ناوەندی و ڕێوشوێنی دارایی و ئاڵۆزی تەندەرەكان، بوونەتە ئاڵنگاریی گەورە لە بەردەم حكوومەتی خۆجێی ئەنبار، بۆیە داواكارین كە دەسەڵاتی فراوانتر و زیاتر لە وەبەرهێنانكردن لە سامانە سروشتییەكان بە دەسەڵاتە خۆجێیەكان بدرێت.
هێمای بۆ ئەوەیش كرد، جۆرێك لە ڕێككەوتن و یاداشتی كاركردن لەگەڵ كۆمپانیاكانی ئەمەریكی و چینی و بەریتانی پسپۆر لە وەبەرهێنانكردن لە ژمارەیەك ئەو مادە و كانزا سروشتییانە بوونی هەیە، گەڕانەوەی كۆمپانیای شلۆمبەرگەر بۆ كاركردن لە پەرەپێدانی كێڵگەی عوكاز، بەڵگەیە لەسەر باشبوونی دۆخی تەناهی و زۆر لە پڕۆژەكانیش بەهۆی دابیننەكردنی پارە و گوژمە، لە 2025 و 2026 كاركردن تێیاندا وەستاوە یان بە هێواشی كارەكانیان بەڕێوە دەچێت.
زیا موحسین پسپۆری كاروباری ئابووری دەڵێ، سامانەكانی بیابانی ئەنبار مادەی لاوەكی نین، بەڵكو دەكرێ ببن بە جێگرەوەی ستراتیجی بۆ ئابووری عێراق لە داهاتوودا، بەتایبەت كە دنیا ڕووی لە وزەی پاك كردووە و خواست لەسەر نەوت ڕۆژ دوای ڕۆژ كەم دەكات، ئەنباریش دەوڵەمەندە بە رووبەرێكی فراوان بۆ وزەی پاكیش دەتوانرێ سوودی زۆری لێ ببینرێت.
لەبارەی یەدەگی فۆسفات ئەو پسپۆرە دەڵێ، یەدەگی فۆسفات لە عێراق بە 10 ملیار تۆن مەزەندە دەكرێت، ئەمەیش وا دەكات كە لە ڕیزبەندی پێشەوەی وڵاتانی دنیا بین لە یەدەگی فۆسفات، وەبەرهێنانكردن لەو سامانە گرنگانە، پێویستی بە ژێرخان و تۆڕی گواستنەوە و ئاو و ناوچەی پیشەسازی هەیە، چونكە ناوچەی بەرهەمهێنانی وەك عوكاشات و میشراق زۆر دوورن و بە تەواوی هەموو خزمەتگوزارییەكیان بۆ دەستەبەر نەكراوە.
زیاتر گوتی، فرۆشتنی فۆسفات و سیلیكا و چبس و بەردی جیڕی وەك مادەی خام دەتوانێ ساڵانە پێنج تا 10 ملیار دۆلار داهات بۆ عێراق دەستەبەر بكات، بەڵام گۆڕینیان بۆ پێكهاتەی تایبەت لە پرۆسەیەكی پیشەسازی دەبێتە هۆی بەرزكردنەوەی ئاستی داهات بۆ 15 تا 25 ملیار دۆلار لە ساڵێكدا، ئەگەر بۆ پیشەسازی پێشكەوتوویش بگۆڕێن، ئەوا دەتوانێ ساڵانە 30 تا 40 ملیار دۆلار لە داهاتی گشتی وڵات زیاد بكات، ئەمەیش لە ڕێگەی دروستكردنی سیلیكۆنی پیشەسازی و شووشە و پیشەسازی كیمیایی و تابلۆی وزەی خۆر دەبێت.
ئەو پسپۆرەی ئابووری دووپاتی كردەوە، عێراق پێویستی زۆری بە وەبەرهێنانی نێودەوڵەتی هەیە بۆ پەرەپێدانی ئەو كەرتانە و دروستكردنی ناوچەیەكی ئابووری گەورە لە ڕۆژئاوای ئەنبار، بەستنەوەی بە بەندەری فاو و دووبارە نۆژەنكردنەوەی هێلی هاتوچۆی قائیم و دروستكردنی هێڵی شەندەفەمەر لە نێوان بەسرە و ئەو ناوچە و دانانی پڕۆژەی وزە و كارەبا لە ڕێگەی غازەوە، دەتوانن ئەو ناوچە بیابانە پەراوێزخراوە بۆ ناوچەیەكی پیشەسازی زۆر گرنگ و گەورە بگۆڕن.
وەك ئامادەكارییەكی پێشوەختە بۆ جووڵەكردن و هەنگاونان بۆ وەبەرهێنانكردن لە سامانەكانی ئەنبار، پەیمانگەی بیابان لەو پارێزگایە كراوەتەوە، كە ئامانجی توێژینەوەكردن و ڕووپێویكردنی فراوانی ناوچەكە و دۆزینەوەی سامانی سروشتییە لە ژێر خاكی بیابانی ناوچەكە. بەڕێوەبەری بەشی پێوەندییەكان و میدیا لە زانكۆی ئەنبار ئەحمەد ئەلراشد دەڵێ، ئەوە یەكەمجارە پەیمانگەیەكی لەمجۆرە و تایبەت بە توێژینەوە لەسەر بیابان دروست بكریت، كە كار دەكات لەسەر ئامادەكردنی توێژینەوەی زانستی لەبارەی كانزاكان و وزە و ئاو، ئەمە دەبێتە ئەڵقەی پێوەندی لە نێوان توێژینەوەی ئەكادیمی و وەزارەت و دامەزراوە پێوەندارەكان بە ئامانجی وەبەرهێنانكردن لە سامانە سروشتییەكانی بیابانی ئەنبار.
زیاتر گوتی، بوونی پسپۆر لە هەموو بوارێك جار كانزا یان ئاو یان وزە بێت، یارمەتیدەر دەبێت لە پێشكەشكردنی توێژینەوەی ورد لەبارەی سروشتی ئەو سامانانەی لە ژێر خاكی بیابانی ئەنبار بوونیان هەیە، ئێستە پەیمانگەكە پێویستی زۆری بە تەكنەلۆجیا و ئامرازی پێشكەوتوو هەیە بۆ دەستكردن بە لێكۆڵینەوە و توێژینەوەكان.
پێشتر گۆڤاری فۆربسی ئەمەریكی بڵاوی كردەوە، لە بیابانەكانی ڕۆژئاوای عێراق یەدەگی 600 ملیۆن تا ملیارێك تۆن سیلیكا بە ڕێژەی پاكی 95 تا 99% بوونی هەیە، ئەمەیش دەرفەتێكی وەبەرهێنانی زۆر گەورەیە بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی زیرەك، بەڵام ئەو دەرفەتە گەورەیە تا ئێستە هەنگاوی جێبەجێكردنی لێ نەنراوە.
بەهای مامەڵە بە مادەی سیلیكا لە 2024 گەیشتە 22 ملیار دۆلار و پێشبینی دەكرێ تا 2030 بگاتە 32 ملیار دۆلار، سەرەڕای ئەوەی عێراق یەدەگێكی زۆری ئەو مادەیەی هەیە، بەڵام بەهۆی فشەڵی ئابووری و دۆخی وەبەرهێنان تا ئێستە وەبەرهێنانكردن لەو مادەیە پەراوێز خراوە.