گرژییە بەردەوامەكانی ناوچەكە، هانی وڵاتانی كەنداوی دا لە سیاسەتی بەڕێوەبردنی تەنگژەوە بەرەو ستراتیجی فرەجۆركردنی ئاراستەكانی بازرگانی و وزە هەنگاو بنێن، وەبەرهێنان لە ژێرخانی ناوچەكە بە جۆرێك بە كەمترین ئاست پشت بە ڕێڕەوە دەریاییە هەستیارەكان ببەستێت، گۆڕینی ناوچەكانیان بە ناوەندێكی دنیایی بۆ گواستنەوە و خزمەتگوزاری لۆجستی هەنگاو بنرێت.
داخراوی گەرووی هورمز تەنگژەیەكی قووڵی لەسەر ئاسایشی وزە و بازاڕی وزە لە دنیا دروست كردووە، تەنگژەكە تەنیا ئەوە نییە كە كەشتییەكان بتوانن بە گەرووەكە بڕۆن و گەرەنتی سەلامەتییان بكرێت، بەڵكو پێوەستە بە توانای ئەو وڵاتە لە دەستەبەركردنی جێگرەوەی كارا و خێرا، بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامی بازرگانی و هەناردەی نەوت لە كاتی تەنگژەكانیش. لە كاتێكدا وڵاتانی كەنداو چەندان دەیەیە پشت بە گەرووی هورمز دەبەستن وەك شادەمارێكی سروشتی بۆ هەناردەكردنی نەوت و غاز و بەرهەمەكانیان، بەڵام ئەمڕۆ پێویستیان بە دۆزینەوەی ڕێڕەوی تر لە چوارچێوەی تۆڕێكی فراوانی وشكایی و دەریایی، بۆ كەمترین پشتبەستن بە گەرووی هورمز كە لە سەرچاوەی دەستەبەركردنی وزە بۆ دنیا، بووەتە گەورەترین بەربەرست و مەترسیدارترین هەڕەشەی لەسەر ئابووری دنیا دروست كردووە.
ئەو گۆڕانە گەورەیە لە ئەنجامی تەنگژەیەكی خێرا تێپەڕ دروست نەبووە، بەڵكو كاردانەوەی كەڵەكەبوونی بەردەوامی بیرۆكەی ستراتیجی وڵاتانی كەنداوە، دوای چەندان ساڵ لە هێرشكردنە سەر كەشتی نەوت و دامەزراوەكانی نەوت لە وڵاتەكانیان بەتایبەت بەهۆی شەڕی یەمەنەوە و دواتریش جەنگی ئەمەریكا و ئێران، ئەمانە بە ڕووی ئەوەی دەرخست كە داخراوی گەرووەكە زیان بە هەموو لایەك دەگەیەنێت، جووڵەی كەشتییەكان بە نزیكەیی پەكدەخات، بەهۆی تێچووی زۆری لەسەر وڵاتان و نرخی دەستەبەری كەشتییەكان زیاتر دەبێ و خشتەی گەیشتن و هاتنی كەشتییەكان گۆڕانی بەسەردا دێت، ئەم ڕووداوانە بەسن بۆ ئەوەی جۆرێك لە گرفت و ناكۆكی لە بازاڕی وزەی دنیا دروست ببێت.
لێرەوە پایتەختی وڵاتانی
كەنداو كە بازرگانی و هەناردەی نەوت وەك بەشێك لە ئاسایشی نەتەوەیی خۆیان دەزانن، گەیشتنە ئەو دەرئەنجامەی كە دۆزینەوەی ڕێگەچارەی جێگرەوە هاوتایە بە ئاسایشی سنوورەكان و كۆنترۆڵكردنیان، هەر ڕۆژێك هورمز بە داخراوی بمێنێتەوە، كاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر كرێی گواستنەوە و گەیشتنی وزە بۆ بازاڕی دنیا و كاریگەری لەسەر ئابووری وڵاتانی ناوچەكەیش دەبێت، چونكە وەبەرهێنەران ئامادە نین بۆ ئەو شوێنانە بڕۆن، بەتایبەت لە بوونی ململانێی زۆر لە ناو ناوەندە لۆجستییە نێودەوڵەتییەكان.
لە پێشەنگی ئەو گۆڕانكارییانەدا سعوودیە دەردەكەوێت كە دەیەوێ لە ڕێی پڕۆژە زەبەلاحەكانی لە چوارچێوەی ڕوانگەی 2030 تۆڕێكی لۆجستی تەواو لە كەنداوەوە بۆ دەریای سوور درێژ بكاتەوە، ئەمە تەنیا فراوانكردنی بەندەری نیوم ناگرێتەوە، بەڵكو دانانی تۆڕێكی فراوانی هێڵی شەمەندەفەر و كۆمەڵێك پرۆژەی گەشەپێدانی ترە، ئەمەیش بووەتە بەشێك لە ڕوانین بۆ داهاتوو و گۆڕینی شانشینەكە بۆ ئەڵقەی سەرەكی نێوان ئاسیا و ئەوروپا و ئەفریقا.
ئەو پڕۆژانە گرنگی زیاتریان هەیە، بەتایبەت كە دەتوانرێ هەنگاو بە هەنگاو پشتبەستن بە گەرووی هورمز كەمتر بكرێتەوە و بۆ هەناردەكردنی نەوت و بەرهەمەكانی، سعوودیە بژارەی جۆراوجۆری دەبێت، تا بگاتە بازاڕەكانی دنیا بەتایبەت لە ڕێگەی دەریای سوورەوە كە ڕاستەوخۆ نزیكە لە نۆكەندی سوێس و بازاڕی وڵاتانی ئەوروپاوە، جیا لەوە ڕێگەی بە بەستنەوەی ناوچەی پیشەسازی نوێ بە تۆڕێكی گواستنەوەی مۆدێرن دەدات، ئەمیش دەبێتە فرەجۆركردنی داهات و كەمتر پشتبەستن بە داهاتی نەوت.
لەلایەكی ترەوە ئیمارات ستراتیجێكی هاوشێوەی هەیە و دەیەوێ دەروازەكانی لە دەرەوەی گەرووی هورمز بكاتەوە و سوود لە بۆڕی نەوتی حەبشان - فوجەیرە وەربگرێت، كە دەتوانێ بەشێكی گرنگی هەناردەی نەوت ڕاستەوخۆ بگەیەنێتە دەریای عەرەب و چیتر پێویستی بە گەرووی هورمز نەبێت، بەمەیش لە داهاتوو دەتوانێ بە ئاسانی خۆی لە گرژی و گرفتەكانی گەرووی هورمز دوور بخاتەوە، جیا لەوەیش شوێنی بەندەری فوجەیرە دەكات بە یەكێك لە گرنگترین ناوەندەكانی هەڵگرتن و هەناردەكردنی نەوت لە دنیا.
گرەوی ئیمارات تەنیا لەسەر وزە نییە، بەڵكو دەیەوێ وڵاتەكە بكات بە ناوەندێكی سەرەكی دووبارە هەناردەكردنەوە و خزمەتگوزاری لۆجستی لە ڕێی پەرەپێدانی بەندەرەكان و بەستنەوەی بە هێڵی شەمەندەفەر لە ناوخۆی وڵات لەگەڵ سوڵتاننشینی عومان، بەوهۆیەوە دەتوانێ بەندەرەكانی بە دەریای عەرەب ببەستێتەوە و سیستمێكی گواستنەوەی نەرم و دوور لە گرژی لە ناوچەكە دابمەزرێنێت.
ئەم هەنگاوانەی وڵاتانی كەنداو خۆی بە گۆڕینی گەرووی هورمز بۆ ڕێڕەوێكی تر نابینێتەوە، بەڵكو دروستكردنی بژارەی ترە لە كاتی تەنگژە و چیتر ناكرێ 100% پشت بە گەرووی هورمز بگیرێت، ئەو وانەیەی كە تەنگژەكان فێریان كردین، ئەوەیە كە ئاسایشی بازرگانی پێویستی بە فرە ڕێگە و فرە بژارەیە، تا بتوانرێ كەلوپەل و وزە بە بەردەوامی و زیاتر لە یەك ڕێگە بگوێزرێنەوە، جا ئەمە لە ڕێگەی بەندەرەكانی دەریای سوور بێت، یان بەندەرەكانی سوڵتاننشینی عومان.
لەبەرئەوە گرنگی دروستكردنی تۆڕێكی بەیەكەوە لكێنراوی ڕێڕەوەكان، سەرنج خستنەسەر تاكە پڕۆژەیەك ئەویش دروستكردنی ڕێڕەوێكی ئابوورییە لە نێوان هیندستان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەوروپا، ئەمە تەنیا ڕێگەیەكی نوێ نییە بۆ گواستنەوەی كاڵا، بەڵكو سەكۆیەكە دەكرێ وەبەرهێنانی زۆری تێدا بكرێت و بەندەرەكان بە هێڵی ئاسنینی پیشەسازی و ناوەندەكانی خزمەتگوزاری لۆجستی ببەسترێنەوە.
لە هەمان كاتدا ئەو پڕۆژانە دژی یەكتر دەوەستنەوە لەگەڵ پڕۆژەی ڕێگەی گەشەپێدانی عێراق و ڕێرەوی ناوەڕاست كە ئاسیا بە ئەوروپا لە ڕێگەی قەوقاز و توركیا بەیەكەوە دەبەستێتەوە، ئەمەیش دەرگەی ململانێ و كێبەركێ لە نێوان وڵاتان و كۆمپانیاكان دروست دەكات.
سەرەڕای ئەوەیش سەركەوتنی ئەو پڕۆژانەی وڵاتانی كەنداو، تەنیا بریتی نییە لە دروستكردنی بەندەر و هەزاران كیلۆمەتر ڕاكێشانی هێڵی شەمەندەفەر و بۆڕی نەوت، بەڵكو پێوەستە بە توانای وڵاتانی كەنداو لە دروستكردنی سیستمێكی ئابووری كە جووڵەكردن لە ناو ئەو ڕێڕەوە خێرایانە تێچوویان كەمتر بێت، ئەزموونی وڵاتانی دنیا دووپات لەوە دەكەنەوە كە هەرچەند ژێرخان پێشكەوتوو بێت، ئامانجەكانی بە دی ناهێنێت، ئەگەر ڕێوشوێن و لێكۆڵینەوە گومرگییە ئاڵۆزەكان و جیاوازی یاسا و ڕێساكان لە سیستمی ئەو وڵاتانە بوونی هەبێت.