بە بۆچوونی زۆرینەی شارەزایانی سیاسی و تەناهی، میلیشیاكان بوونەتە بەربەست لەبەردەم پەرەسەندنی عێراق و هۆكاری سەرەكیی تەنگژە و نەهامەتییەكانی ئەو وڵاتەن، گەورەترین هۆكاری مانەوەیان، پاڵپشتیكردنیانە لە لایەن هێزە سیاسییە باڵادەستەكان و ئێرانە، جیا لەوەی ئینتیمایان بۆ بەغدا نییە و ئەجیندای دەرەكی جێبەجێ دەكەن و توانا سەربازییەكانیان لەوەی حكوومەتە زیاترە.
هەیسەم هیتی توێژەری سیاسی ئاماژە دەكات كە واشنتن وەك دوو تەوری سەرەكیی پێوەندییەكانی لەگەڵ حكوومەتی عێراق سەیری هەردوو دۆسیەی رووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی و داماڵینی چەك دەكات، بۆیە سەردانەكەی ئەم هەفتەی عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عێراق بۆ واشنتن دەبێتە وێستگەیەكی یەكلاكەرەوە بۆ هەڵسەنگاندنی ئاستی پێشوەچوون لەو دوو دۆسیەدا.
ئاماژەی كرد، ئەگەر واشنتن هەستی بە بوونی پێشوەچوون لە دۆسیەی كۆتاهێنان بە بوونی میلیشیاكان لە عێراق نەكرد، ئەگەری هەیە هەڵوێستی بەرانبەر بە عێراق توند بكات، رەنگدانەوەی لەسەر سروشتی پێوەندییە سیاسی و ئابوورییەكانی بەغدا و واشنتن دەبێت، لای خۆیەوە عەقیل عەباس شرۆڤەكاری سیاسی پێی وایە، حكوومەتی عێراق پەنا بۆ رووبەڕووبوونەوەی سەربازی لەگەڵ میلیشیاكان نابات، بەڵكو هەوڵەكانی پشت بە رێگەچارەی یاسایی و دادوەری بۆ چارەسەركرنی دۆسیەی چەكی میلیشیاكان دەبەستێت.
ئاماژەی كرد، ئەمەریكا بەتایبەتی سەرنج دەخاتە سەر ئەو میلیشیایانەی بەشدارییان لە شەڕی دوایی لەگەڵ ئێران كرد، بۆیە ئەگەر پێشوەچوون لە دۆسیەی داماڵینی چەك لە عێراق بەدی نەكرێت، پێشبینی دەكرێت ئەو میلیشیایانەی دانانی چەك رەت دەكەنەوە رووبەڕووی گوشاری زیاتر ببن، لەوانە سەربازی.
لەوكاتەی شارەزایان لە دۆسیەی داماڵینی چەك بوونەتە دوو بەش، یەكێكیان پێی وایە بێ رەزامەندیی ئێران ئەستەمە ئەو كارە بكرێت، بەشەكەی تریان پێیان وایە لە سایەی دۆخی ناوچەكە و گۆڕانكارییەكانی، حكوومەتی عێراق دەتوانێت چەكی ئەوان داماڵێت، نزار حەیدەر توێژەری سیاسی ئاماژە دەكات كە دەبێت جیاوازی لە نێوان ئەوەی میلیشیاكان رای دەگەیەنن و ئەوەی دەیشارنەوە بكرێت، لەوانە رێككەوتنی نهێنی بۆ رادەستكردنی چەكەكانیان و لێكهەڵوەشانەوەیان.
حەیدەر پێی وایە دادگای عێراق هەڵوێستێكی یەكلاكەرەوەی بەرانبەر بەو لایەنانە هەیە كە لە رێگەی هێشتنەوەی چەكەكانیان لە دەرەوەی دەوڵەت یاسا پێشێل دەكەن، بۆیە دادگای عێراق بۆ یەكەم جار لەوەتەی 2003ەوە خۆی بۆ راگەیاندنی یاسایەك لەوبارەوە ئامادە دەكات، كە هەر گرووپ یان چالاكییەكی سەربازی لە دەرەوەی دەوڵەت وەك كاری تیرۆریستی لەقەڵەم دەدات و سزاكەی دەگاتە ئاستی لەسێدارەدان، كاتێك ئەو یاسایە دەردەچێت یارمەتییەكی زۆری حكوومەتی عێراق بۆ جێبەجێكردنی پلانەكانی لەبارەی داماڵینی چەك دەدات.
میسال ئالووسی سیاسەتوان وای دەبینێت كە دیاریكردنی 30 ئەیلوول لە لایەن حكوومەت بۆ رادەستكردنی چەكی میلیشیاكان حیسابێكی وردی سیاسی تیادایە، چەند پەیامێكی هاوكاتی هەڵگرتووە، بە ئاراستەی رای گشتی لە عێراق و هێزە سیاسییەكان و میلیشیا چەكدارەكان و ئێران و وڵاتانی تا ئێستە پاڵپشتی لە چەكی نایاسایی لە عێراق دەكەن.
روونی كردەوەن حكوومەت ویستی لەو رێگەیەوە پابەندی خۆی بەرانبەر بە ئەمەریكا بچەسپێنێت، دۆخێكی دروست كردووە كە ئاماژەی بۆ سەرۆكی ئەمەریكا تیادایە بەوەی پاڵپشتیكردنی حكوومەتی عێراق ئەنجامی باشی دەبێت، بۆیە تا ئەیلوولی داهاتوو بەغدا كات بەپارە دەكڕێت كە تاقیكردنەوەیەكی راستەقینە دەست پێ دەكات، زۆرینەی میلیشیاكان بە هێزە سیاسییەكان و سوپای پاسدارانی ئێرانییەوە وابەستەن، ئەوەش وای كردووە وادەی ئەیلوول بۆ ئەوان دووڕیان بێت، ئەگەر چەكەكانیان رادەست نەكەن، حكوومەت لە بری رووبەڕووبوونەوەی سەربازی پەنا بۆ چەكێكی تر دەبات، ئەویش هەڵدانەوەی دۆسیەكانی گەندەڵییە.
ئالووسی پێی وایە زۆرینەی ئەو میلیشیایانە لە گەندەڵی تێوەگلاون، بۆیە رەتكردنەوەی بڕیارەكانی دەوڵەت، هەلێك دەداتە سەرۆك وەزیران بۆ جووڵاندنی دۆسیەكانی گەندەڵی لە دژی ئەوان و لە بری رووبەڕووبوونەوەی سیاسی، دەبێتە شەڕی یاسایی و دادگا و سەركردەی میلیشیاكان دەكەونە بەردەم ئابڕووچوونێكی نیشتمانی و سیاسی كە بە زەحمەت بۆیان دادەپۆشرێت.
ئەو سیاسەتوانە دووپاتی كردەوە كە ئێستە عەلی زەیدی شەڕی مان و نەمان دەكات، چونكە سەركەوتنی لە سەپاندنی بڕیاری دەوڵەت واتە چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆی و هەر شكستهێنانێكیش واتە رووخانی پڕۆژەی حكوومەتەكەی، بۆیە ئەو لە بەرانبەر دوو بژارەدا وەستاوە، سەركەوتن یان خۆكوشتنی سیاسی.