حزبی دیموكراتی كوردستان بە بۆنەی 37ەمین ساڵوەگەڕی تیرۆركردنی د. عەبدولڕەحمان قاسملو سكرتێری پێشووی حزبەكە و هاوڕێیانی لە ڤییەنای پایتەختی نەمسا، ڕاگەیەندراوێكی فەرمیی بڵاو كردەوە، تێیدا تیشك دەخاتە سەر دۆخی ئێستەی ئێران و ناوچەكە و دووپات لەسەر بەردەوامیی ڕێبازی فكریی ئەو ڕێبەرە دەكاتەوە.
د. عەبدولڕەحمان قاسملو لە 22ی كانوونی یەكەمی ساڵی 1930 لە شاری ورمێی رۆژهەڵاتی كوردستان لە دایك بووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لەو شارە تەواو كردووە و بۆ خوێندنی دواناوەندیش چووەتە تاران، پاشان لە سەروبەندی راگەیاندنی كۆماری مهاباددا رێكخراوی یەكێتی لاوانی دیموكراتی كوردستانی دامەزراندووە، ئەوەش دەبێتە وێستگەیەكی گرنگی كاری سیاسی.
قاسملو لە ساڵی 1947 و دوای رووخانی كۆماری كوردستان، ئێرانی بەجێهیشتووە و رووی كردووەتە ئەوروپا و لە زانكۆی پراگ لە چیكسلۆفاكیا و لە بەشی زانستی سیاسی و ئابووری، دەستی بەخوێندن كردووە، لە ساڵی 1951دا لەگەڵ كچێكی چیكی بەناوی "هێلێن كرۆلیچ" ناسراو بە "نەسرین قاسملو" ژیانی هاوسەری پێكهێناوە.
لە 1961دا دەگەڕێتەوە بۆ پراگ و خوێندنی دكتۆرا تەواو دەكات و دەبێتە مامۆستای زانكۆ، هەر لەوێش نامەی دكتۆراكەی كە بە یەكێك لە بەرهەمە ئەكادیمییە گرنگەكان لەسەر پرسی كورد دادەنرێت بە ناوی "كوردستان و كورد" تەواو دەكات، لە ساڵی 1962وە تا ساڵی 1970 لە زانكۆی پراگ وانەی ئابووریی سەرمایەداری و ئابووریی سۆسیالیستی و تیۆریی سەرهەڵدانی ئابووری گوتووەتەوە.
لە ساڵی 1953 دەبێتە ئەندامی كومیتەی ناوەندی حزبی دیموكراتی كوردستان، لە سەروەختی ڕووخانی ڕژێمی پادشایەتی لە عێراق و هاتنە سەر دەسەڵاتی عەبدولكەریم قاسم، قاسملو و چەند سەركردەیەكی حزبی دیموكرات ڕوویان لە عێراق و باشووری كوردستان كردووە.
ئەحمەد تۆفیق كە سكرتێری ئەوكاتەی حزبی دیموكراتی ئێران بووە، پێوەندی لەگەڵ قاسملو تێكچووە و ئەوەش بووە هۆی دروستبوونی كێشە گەورە لەناو حزبی دیموكرات، قاسملو ناچار بووە عێراق و باشووری كوردستان جێبهێڵێت.
هەر بەهۆی ئەو كێشانەوە لە ساڵی 1964 و لە دووەمین كۆنگرەی حزبدا، قاسملو لە حزب دەردەكرێت و لەگەڵ كۆمەڵێكی تری ناو حزب كۆمیتەی شۆڕشگێڕان پێكدێنن و دەچنەوە بۆ ئێران.
قاسملو لە ساڵی 1970 جارێكی تر گەڕاوەتەوە بۆ بەغدا و دەستی كردووە بەڕێكخستنەوەی حزبی دیموكرات، ساڵێك دواتر كۆنگرەی دیموكرات بەستراوە و بووەتە سكرتێری ئەو حزبە، هەروەها لە پێنج كۆنگرەی دواتر كە لە ساڵی 1988 ئەنجام دراوە، بە سكرتێری دیموكرات هاتە هەڵبژاردن.
لە دوای نسكۆی ڕێكەوتنی 11ی ئاداری ساڵی 1975 و دەستپێكردنەوەی شەڕ لە نێوان شۆڕشی ئەیلوول و حكوومەتی عێراقیدا، حكوومەتی عێراق داوا لە قاسملو دەكات دژی ئەو شۆڕشە شەڕ بكات و پێشمەرگەكانی بەكار هێنێت، بەڵام قاسملو رەتی دەكاتەوە و جارێكی تر بەناچاری عێراق جێدەهێڵێت.
لە ساڵەكانی حەفتادا قاسملو چەند جارێك چاوی بە خومەینی كەوتووە و لەبارەی كێشەی كوردەوە گفتوگۆی لەگەڵدا كردووە، بۆ ئەو مەبەستەش چەند بەڵێنێكی لە خومەینی وەرگرتبوو، بەڵام بە رووخانی رژێمی پاشایەتی و هاتنە سەر دەسەڵاتی خومەینی، ئەو لە بەڵێنەكانی بۆ كورد و قاسملو پەشیمان بووەوە.
بۆیە بەناچاری كورد بەگشتی و د. قاسملو بەتایبەت لە ساڵی 1979 بڕیاری شەڕیان دا، ئەو شەڕە ماوەیەكی درێژ بەردەوام بوو، ناچار بوون بەرەو باشووری كوردستان بچن و رۆژهەڵات بەتەواوی رادەستی ئێران بكەنەوە.
لە 13ی حەوتی 1989 لە ڤییەنای پایتەختی نەمسا، لە كاتی كۆبوونەوەی نێوان حكوومەتی ئێران و قاسملو و هاوڕێیانی لەبارەی بابەتی كورد لە ئێران و بەدەستهێنانی مافی سیاسی و كۆمەڵایەتی بۆ گەلی كورد، بەهۆی خیانەتەوە لەسەر مێزی گفتوگۆ، هەریەك لە قاسملو سكرتێری گشتی حزبی دیموكراتی ئێران و عەبدوڵای قادری ئازەر و فازڵ ڕەسووڵ مەحموود تیرۆر كران.
زۆرن بڕوایان وایە كە ئەو لە كۆتاییەكانی تەمەنی باوەڕی وابووە بابەتی كورد پێویستی بە گفتوگۆیە و بە خەباتی چەكداری چارەسەر ناكرێت.
لەو هۆتێلەی كۆبوونەوەكەی تێدا كراوە، هەریەكە لە محەمەد جەعفەر سەحراڕوودی و مستەفا مستەوفی (ئاجودی)، غەفوور درجزی كە بە ئەمیر مەنسوور بوزورگیان ئەسڵ و مەحموود ئەحمەدی نەژاد ئامادە بوون، دواتر سەحراڕوودی بە برینداری و ئەمیر مەنسوور بوزورگیان رادەستی ئێران كرایەوە.
هەرچەند رۆژی رابردوو میدیاكانی نەمسا بڵاویان كردەوە كە دادگای باڵای ئەو وڵاتە داوای بەڵگەی نوێی كردووە لەسەر دۆسیەی تیرۆركردنی قاسملو، بەمەبەستی دەستپێكردنەوەی لێكۆڵینەوەكان لەو رووداوە تیرۆریستییە، بەڵام دواتر هیچ نەكرا و تا ئێستە كەیسەكە وەك خۆی ماوەتەوە.
حزبی دیموكرات ئاماژە بەوە دەكات، ئەم تیرۆرە دەوڵەتییە نەبووە هۆی لەناوبردنی ڕێبازی فكریی قاسملو، بەڵكو هێشتا هزری ئەو بۆ چەمكەكانی وەك دیموكراسی، دادپەروەری و مافی نەتەوەیی، وەك قەڵغانێكە بۆ كۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی كوردستان.
ڕاگەیەنراوەكە ڕەخنەی قووڵ لە هەڵوێستی وڵاتانی ئەوروپی بەتایبەت نەمسا دەگرێت، كە لەو كاتەدا چاوپۆشییان لەو تیرۆرە كرد، ئەمەش وایكرد تاران لە ساڵانی دواتردا پەرە بە "دیپلۆماسیی تیرۆر" بدات.
حزبەكە دەڵێت، سیاسەتی درێژخایەنی ئێران لە هەناردەكردنی شۆڕش و ناسەقامگیركردنی ناوچەكە، ئێستە ئێرانی تووشی شەڕێكی ماڵوێرانكەر كردووە كە لێكەوتەكانی، كۆمەڵگەی ئێرانی لە بواری ئابووری، كۆمەڵایەتی و سیاسییەوە خستووەتە لێواری داڕمانێكی تەواو و مەشرووعییەتی ڕژێمەكەی بردووەتە ژێر پرسیار.
حزبی دیموكرات ڕای دەگەیەنێت كە ئێستە دەسەڵاتی ئێران بۆ داپۆشینی شكستە دەرەكییەكانی، ناوخۆی وڵاتەكەی كردووەتە گۆڕەپانی سەركوت و بەتایبەتیش ڕۆژهەڵاتی كوردستانی خستووەتە ژێر گوشارێكی توندی تەناهییەوە سیستماتیك.