سیاسەتی ناڕوونی و شاراوە.. ستراتیجی زەیدی بۆ مانەوەی حكوومەتەكەی

عێراق ڕووبەڕووی كاتێكی یەكلاكەرەوە و دوو سەرە دەبێتەوە، له 30 ئەیلوول/سێپتێمبەری داهاتوو كە چارەنووسی ئاسایشی وڵاتەكە دەخاتە بەردەم سەنگی مەحەكەوە، لەو ڕێككەوتە لەلایەكەوە هێزەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داعش بەگوێرەی ڕێككەوتنێكی 2024 عێراق جێدەهێڵن، لەلایەكی تریشەوە زەیدی هەمان ڕێككەوتی خستووەتە بەردەم میلیشیاكان، بۆ ئەوەی تا ئەو كاتە دەسبەرداری چەكەكانیان بن، بەڵام ڕاستییەكان ئەوەن كە زەیدی بۆ پاراستنی حكوومەتەكەی دەیەوێ سیاسەتی ناڕوونی و شاراوەیی بگرێتەبەر، تا هەم تاران و واشنتن لە خۆی ڕازی بكات، هەم بەشێوەیەكی ڕووكەشیش چەك لە دەستی میلیشیاكان دابماڵێت.

تا ئێستە بەشێك لە میلیشیاكانی شیعە لە ڕێی ڕاگەیەنراوی فەرمییەوە ئامادەییان دەربڕیوە كە دەسبەرداری چەكەكانیان بن، هیچ پێوەندییەكیان بە قەوارە سیاسییەكانیان نەمێنێت و بچنەوە ڕێزی هێزە ڕێكخراوەكانی ناو دەستەی حەشدی شەعبی، بەڵام ئەو پەلەكردنە جۆرێك لە ڕووكەشی بە پرۆسەكە بەخشیوە، تەنیا دووبارە ڕێكخستنەوەی ڕووكەشی میلیشیاكانە نەك چەكداماڵینی ڕاستەقینە، لە كاتێكدا تا ئێستە چوارچێوەی تەواوی ئەو پرۆسەیە و سروشتی ئەو گۆڕانكارییە ناوازەیە كە دەیان ساڵە عێراق چاوەڕێی دەكات ڕوون نییە.

لە ڕێی پاراستنی حاڵەتی شاراوەیی سیاسەت و دامەزراوەیی، وا دەدەكەوێ كە حكوومەتی زەیدی پشت بە شاراوەیی و ناڕوون وەك ئامرازێك بۆ مانەوەی سیاسی خۆی دەبەستێت، ئەو ستراتیجییە دەوڵەتی عێراق بەرەو پاراستنی هاوسەنگی جیۆپۆلەتیكی لە نێوان واشنتن و تاران دەبات، لە تەك ئەوەیشدا بەردەوام دەبێ لە دابەشكردنی مووچەی گرووپە چەكدارەكانی سەر بە ئێران كە لەلایەن دەوڵەتەوە پارەدار دەكرێن و هەژموونی سیاسی دەسەپێنن.

ئەو مانۆرە پێشكەوتنی گەورە بەخۆیەوە دەبینێت و ئەوە دەمێنێتەوە پێویستە بڕوانین لەوەی بەغدا دەتوانێ ئەو سیاسەت و هاوسەنگییە بپارێزرێت، لە پەراوێزی ئەو ناكۆكییە قووڵانەی لە نێوان هەردوولا لە ناوخۆ و دەرەوە بوونیان هەیە.

شەپۆلی ئەو پرۆسە ڕووكەشەییە لەوكاتەوە دەستی پێ كرد كە پیاوی ئاینی و  سیاسی شیعە موقتەدا سەدر لە كۆتایی ئایار/مایۆی ڕابردوو، جیابوونەوەی تەواوی باڵی سەربازی ڕەوتە سیاسییەكانی بە ناوی سەرایا سەلام لە كاری سیاسی ڕاگەیاند، دووپاتی لەوەیش كردەوە كە سەرایای سەلام دەست لە چەكەكانی هەڵدەگرێ و دەچێتە ڕیزی هێزەكانی ژێر دەسەڵاتی دەوڵەت.

چەند ڕۆژێك دوای ئەوەی عەسائیبی ئەهلی حەق و كەتیبەكانی ئیمام عەلی لە ڕاگەیەنراوی هاوشێوەدا كشانەوەیان لە ڕیزی میلیشیاكان ڕاگەیاند و دووپاتیان لەوە كردەوە، دەستبەرداری چەكەكانیان دەبن، گرووپەكەی سەدر بەشێك نەبوو لە هاوپەیمانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی شیعەكان، بەڵام عەسائیبی ئەهلی حەق و كەتیبەكانی ئیمام عەلی بەشێك بوون لە چوارچێوەی هاوئاهەنگی، ئەمەیش بە هەنگاوێكی گرنگ هەژمار كرا.

لەگەڵ ئەوەیشدا چەند مانگێك بەسەر ئەو ڕاگەیەنراو و بڕیارانە تێپەڕیوە، بەڵام تا ئێستە دۆخی ڕاستەقینەی چەكداری ئەو گرووپە میلیشیایانە ناڕوونە، لە كاتێكدا پێشبینی ئەوە دەكرا، ئەو هەنگاوانە بە فەرمی بخرێنە بواری جێبەجێكردنەوە و لەگەڵ دامەزراوە فەرمییەكانی دەوڵەت تێكەڵ بكەن،  جیا لەوەیش بە هیچ شێوەیەك وا دەرناكەوێت كە ئەو گرووپانەی بڕیاری چەكدانانیان داوە، دەسبەرداری پۆستی كارگێڕی و بودجەكانیان و چەكەكانیان بن بەشێوەیەكی ڕاستەقینە.

ئەو ناڕوونی و شاراوەییە تایبەتمەندییەكی وردی هێزە كە پێوەندیی دامەزراوەیی و ئاڵۆزی هێزە چەكدارەكانی عێراق دەردەخات، دەستەی حەشدی شەعبی لە 2014 و لە كاتی هاتنی داعش دامەزرا و لە 2016 یاسای لە پەرلەمان وەك هێزێكی چەكداری سەربەخۆ لە پەرلەمانی عێراق بۆ دەركرا، بە دەركردنی ئەو یاسایە ئەو گرووپە وەك هێزێكی ڕێكخراو و خاوەن سەركردایەتی لە دەرەوەی دەسەڵاتی وەزارەتی بەرگری دەستبەكار بوو، ئەمەیش وایكرد لە ڕووی كردارییەوە سیستمێكی شاراوە و دەسەڵاتێكی دووسەرە لە عێراق بنیات بنرێت.

ئەوەی زیاتر دۆخەكەی ئاڵۆز كرد، كشانەوەی چەند گرووپێكی حەشدی شەعبییە لە ناو ئەو دامەزراوە فەرمییە كە بە یاسا دەركراوە، بۆ پابەندبوون بە بڕیاری دامەزراوە ئاینییەكانی شیعە لە نەجەف، بەڵام دواجار ئەوانە پێوەست بوون بە فەرمانی تاران و بوون بە شوێنكەوتەی ئەوان و چەك و كەلوپەلی سەربازی و ڕاوێژكاری پاسداران سەرپەرشتییان دەكردن.

سەرەڕای ئەو گرووپانە لە حەشدی شەعبیش جیا بوونەتەوە و سەربەخۆیانە كار دەكەن، بەڵام مووچە و پێویستەكانیان لە حكوومەت وەردەگرن كە ساڵانە بڕی 2.7 ملیار دۆلار لە یاسای بودجەی عێراق بۆ ئەو گرووپانە تەرخان دەكرێت.

ئەو ئاڵۆزییە زۆرە وایكردووە كە بە تەواوی ئەستەم بێ چەك لەو گرووپانە وەربگیرێتەوە، بۆ نموونە گرووپی سەرایای سەلامی موقتەدا سەدر هیچ كات پابەندی دەستەی حەشدی شەعبی نەبوون، تەنیا لە ڕووی كارگێڕی و داراییەوە نەبێت، بۆیە تێكەڵی كام دامەزراوەی حكوومەت دەبنەوە و سەر بە كام دامەزراوە بوون، ئەمانە بە تەواوی ناڕوونن.

لە دژیەكی رووكەشی تردا، فالح فەیازی فەرماندەی گشتی دەستەی حەشدی شەعبی لە چاوپێكەوتنێكدا دەڵێ، بەهۆی جیاكردنەوەی باڵی سیاسی و سەربازی، گرووپی سەرایا سەلام بە كردەیی بۆ ژێر دەسەڵاتی حەشدی شەعبی گەڕانەوە، ئەمەیش پرسیارێكی بنەڕەتی دەهێنیتە كایەوە، كام لقی هێزە چەكدارەكانی عێراق مووچەی ئەو گرووپانە دەدەن، دوای كشانەوەیان لە ڕیزی حەشدی شەعبی؟ ئەو هێزانە دەگەڕێنەوە بۆ ناو حەشدی شەعبی، یان حەشدی شەعبی هەڵدەوەشێنرێتەوە؟ ئەمانە تا ئێستە یەكلا نەكراونەتەوە.

گرفتی گەورە ئەوكاتە ڕوون بووەوە كە تەنگژەیەكی تەناهی لە 17ی حوزەیران/یۆنیۆ لە سامەرا دروست بوو،  تەنگژەكە لەوكاتەوە دەستی پێ كرد، كاتێك فالح فەیازی سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی هەوڵی دانانی فەرماندەیەكی نوێی حەشدی شەعبی لەو شارەدا بە ناوی یوسف میزان بۆ سەركردایەتیكردنی ئۆپراسیۆنەكان لە سامەرا و دووبارە ڕێكخستنەوەی هێزەكانی سەرایای سەلام، بەڵام هێزەكانی سەرایا سەلام بە چەك رووبەڕووی یوسف میزان بوونەوە، بەهۆی ئەوەی یوسف میزان كەسێكی نزیكی قەیس خەزعەلی سەرۆكی عەسائیبی ئەهلی حەق بوو، كە نەیاری ئاینی موقتەدا سەدری ڕێبەری رۆحی چەكدارانی سەرایای سەلامە، ئەو هەنگاوەیان بە دەستدرێژی و كارێكی دوژمنكارانە بۆ سەر خۆیان هەژمار كرد.

سەركردەكانی سەرایا سەلام ڕەتیان كردەوە پابەندی هیچ بڕیارێكی دەستەی حەشدی شەعبی بن و دووپاتیان لەوە كردەوە، پێویستە بڕیارەكان لە نووسینگەی سەرۆك وەزیرانەوە دەربچن، بۆ ڕێگرتن لە دروستبوونی پێكدادانی ڕاستەقینە، عەلی زەیدی ناچار بوو فەرمانەكەی فالح فەیازی هەڵوەشاندەوە و بڕیاری دا كەسێكی ناو سەرایا سەلام بكاتە سەركردایەتیی ئۆپراسیۆنەكانی سامەرا.

ئەو ڕووداوە كە بە بەڵێندان بەوەی رووبەڕووی یەكتر نەبنەوە كۆتایی هات، بەڵام ئامادەیی گرووپە چەكدارەكانی بۆ بڵاوەپێكردنی هێز بۆ پاراستنی هەژموونیان لەو ناوچانەی كە تێیدا باڵادەستن كۆتایی پێ نەهێناوە، لەبری ئەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت فراوانتر بێت، دەستوەردانەكەی زەیدی ئەو ڕاستییەی دەرخست كە گرووپە چەكدارەكان بەهێزن و دەتوانن تا لە دامەزراندنەكانی ئاسایشی نیشتمانی بدەن.

سەرچاوەیەكی سیاسیی ئاگادار لە ئەنجوومەنی وەزیران كە نەیویستووە ناوی ئاشكرا بكرێ و بۆ "ئەمواج" دەڵێ، ئەو تێكچوون و پێكهەڵپژانە بەردەوامە، بۆ دواكەوتنی حكوومەت لە هەمواری كۆتایی یاسای دەستەی حەشدی شەعبی دەگەڕێتەوە، حكوومەتی زەیدی بە ئەنقەست هەمواری یاساكە دوا دەخات، بۆ خۆ بەدوورگرتن لە پێكدادانی ڕاستەوخۆ لەگەڵ گرووپە چەكدارەكان بەر لە كشانەوەی هێزەكانی هاوپەیمانان لە عێراق.

ئەو ئاڵۆزی و ناڕوونییەی زەیدی دروستی كردووە، دەبێتە هۆی دروستبوونی كێشە لە واقیع، وەك ئەوەی لە سامەڕا ڕووی دا، لەگەڵ ئەوەیش نەبوونی پێشكەوتن لەو دۆسیەیە دەبێتە هۆی دروستبوونی ڕەخنە و هەڕەشەكانی ئەمەریكا لە عێراق.