لە چەند هەفتەی ڕابردوودا شەپۆلێكی گەورەی ناڕەزایی و خۆپێشاندان زۆربەی شارەكانی هیندستانی لە دژی خراپی سیستمی خوێندن و كەمی دەرفەتی كار گرتووەتەوە، گەنجان لە ژێر چەتری بزووتنەوەی سیسركەكان بەردەوامن لە ناڕەزایی و تا ئێستەیش توانیویانە وەزیرێكی حكوومەتی وڵاتەكەیان لە كار دوور بخەنەوە.
سەرەتای ناڕەزایەتییەكان لە
هیندستان لەوكاتەوە دەستی پێ كرد، دوای ئەوەی تاقیكردنەوەی قبووڵكردن لە كۆلێژەكانی پزیشكی لە وڵات لابرا، بەهۆی دزەپێكردن و بڵاوبوونەوەی پرسیارەكان بەر لە ئەنجامدانی تاقیكردنەوەكان، ئەمەیش گەنجێكی یەكجار زۆری بێ ئومێد كرد و چەند حاڵەتێكی خۆكوشتنیش لە پەراوێزی ئەو نادادییە لە وڵاتەكە تۆمار كرا.
لە ئەنجامی ئەو دۆخە نادادپەروەرانە، گەنجان هاتنە سەر شەقام و ناویان لە خۆیان نا "بزووتنەوەی سیسركەكان"، دوای ئەوەی سەرۆكی دادگای باڵای هیندستان گەنجانی بێكاری بە گاڵتەجاڕانە بە سیسركە ناوبرد، ئەمەیش وایكرد شەپۆلێكی گەورەی ناڕەزایی تەواوی وڵات بگرێتەوە و ئێستەیش بەردەوامی هەیە.
شەمووی ڕابردوو بزووتنەوەی سیسركەكان گەورەترین سەركەوتنی لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەكانی بە دەست هێنا، دوای ئەوەی بەهۆی خۆپێشاندانەكان، حكوومەت وەزیری پەروەردە و فێركردنی هیندستان "دارمندرا برادان"ی لە پۆستەكەی دوور خستەوە.
بەڵام بە بڕوای سەركردەكانی بزووتنەوەی سیسركەكان ئەو هەنگاوە سوودی گەورەی لێ ناكەوێتەوە، چونكە ئەو كێشانە لە ئانوساتێك دەرنەكەوتوون تا بە ئاسانی چارەسەر بكرێن.
جیاكاری و پێشێلكردنی ڕێساكان لە سیستمی پەروەردە و فێركردن، لە تەك بێكارییەكی یەكجار زۆر یەكێكە لە كێشە سەرەكییەكانی ویلایەتەكانی باكوری هیندستان لە سەرەتای ساڵانی حەفتای سەدەی ڕابردووەوە، هۆكاری سەرەكی ئەم گرفتە گەورەیەیش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، ئەو گەشە ئابوورییەی لە كۆتایی سەدەی بیستەم هیندستانی گرتەوە بە هیچ شێوەیەك وەبەرهێنانێكی فراوانی لە بواری خوێندن و فێركردن ئەنجام نەدا، هاوكات ئەو گەشەسەندنە نەیتوانی دەرفەتی كار بە یەكسانی لە كەرتی كار بۆ بێكاران بڕەخسینێت، ئەمەیش وایكرد زۆرینەی گەنجان پشت بە كاركردن لە كەرتی حكوومی لەو وڵاتە ببەستن.
كریگ جێفری جێگری سەرۆكی زانكۆ بۆ كاروباری نێودەوڵەتی و جێگری یەكەمی سەرۆكی زانكۆی موناش لە هیندستان و نووسەری بابەتەكە دەڵێ، وەك چۆن لە پەرتووكەكەم بە ناونیشانی "تێپەڕینی كات: گەنجان و توێژەكان و سیاسەتی چاوەڕوانیكردن لە هیندستان" كە بە وردی باس لەو كەلێن و هەڵە گەورەیە لە هیندستان دەكات، لە كۆتایی نەوەتەكانی سەدەی ڕابردوو هەزاران دەرچووی زانكۆكان كێبەركێیان لەسەر یەك دەرفەتی كار لە دامەزراوەیەكی حكوومەت دەكرد.
واتە تەنیا بۆ دامەزراندنی یەك كەس لە یەك فەرمانگەی حكوومی بە هەزاران كەس داوای دامەزراندنی پێشكەش دەكرد، ئەمەیش وایكرد گەنجان بێهیوا ببن و خەریكی تێپەڕاندنی كاتەكانیان بن لەسەر شەقام و شوێنە گشتییەكان، دواتر گەنجانی دەرچوونی زانكۆكان یانەیەكی گەنجانەیان بە ناوی "نەوەی لە دەستچوو" دامەزراند.
زۆرینەی ئەو گەنجانەی چاوپێكەوتنم لەگەڵیان دەكرد، هەستی خۆیان بۆ خراپی دۆخی ژیانیان دەردەبڕی و توانای تێچووی خوێندنیان نەبوو، سیستمی خوێندن و فێركردن ڕووبەڕووی كێشەی یەكجار گەورە دەبووە و دیاردەی دزەپێكردنی پرسیاری تاقیكردنەوەكان لەو وڵاتە ڕووی لە زیادبوون كرد و ڕێژەی مامۆستا و پسپۆران بە تەواوی كەم بووەتەوە.
كاتێك خەریكی توێژینەوەیەكی مەیدانی بووم لەبارەی گەنج و گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی لە ویلایەتی ئۆتاربرادیش لە 2004، چاوم بە ژمارەیەك قوتابی كەوت كە بە گاڵتەجاڕانەوە دەیانگوت، مافی دیموكراسی خۆیانە تا گزی لە تاقیكردنەوەكان بكەن، هاوشێوەی گەنجانەی ئێستەی ناو بزووتنەوەی سیسركەكان كە ناڕەزایی و سكاڵا لە دژی دزەپێكردنی پرسیاری تاقیكردنەوەكان و گزیكردن لە تاقیكردنەوەكان دەردەبڕن، ئەوانیش بە توندی دژی ئەمە دەوەستانەوە كە لە ناو سیستمی خوێندنی هیندستان بە تەواوی پەرەی سەندووە.
ئەوانی ئەوكات و ئێستەیش لەو باوەڕەدان كە دزەپێكردنی پرسیارەكان و ڕێگەدان بە گزیكردن، قوتابییە زیرەك و بەهرەمەندەكان بێبەش دەكرێن لەوەی دەرفەتی كاریان دەست بكەوێت، بەهۆی بەرزی ڕێژەی بێكاری لە هیندستان، بۆیە لەخۆیان دەپرسن، بۆچی ئێمەیش گزی (قۆپیە) نەكەین، لە كاتێكدا سیستمەكە گزی لە ئێمە دەكات؟.
قوتابییەك پێی گوتم كە سیستمی پێشكەشكردن بۆ بوون بە كارمەندی حكوومەتیش پڕە لە نادادپەروەری، لە هەموو شوێنێك پێویستت بە كەسانی ناسیاو و خزمە یان بە هێزی پارە دەتوانی كارەكانت ڕابپەڕێنیت. ئەمەیش وایكردووە تەواوی گەنجان هەستی تووڕەیی زۆریان لا دروست بێ و بزووتنەوەی سیسركەكانیش ئەمە دەقۆزێتەوە.
ئەفشیك جیها و نیلانجانا سین لە زانكۆی مەلبوورن دەڵێن، گەنجانی هیندستان هەوڵێكی گەورە ناخەنەگەڕ تا خۆیان بۆ تاقیكردنەوەكان ئامادە بكەن، لەبری ئەوەی خەریكی تێپەڕاندنی كاتەكانیان، ئەمەیش پێچەوانەی هۆشیاری زۆری گەنجان و مەترسییەكی ڕاستەقینەیە بەهۆی گرفتی بێكاری، بۆیە پێویستە بە پەلە چارەسەرێكی ڕیشەیی ئەم گرفتە بكرێت.
ناوەندی وانەگوتنەوەی تایبەت زۆر فراوانبوون و قوتابخانەكانی بەهێزكردنی قوتابیان زۆربوون، شوێنی خوێندنیش لە شارەكان هەن، تا پێویستییەكانی ئەم نەوەیە پڕ بكەنەوە، بەڵام ئاڵنگاری و گرفتی گەورە كە گەنجان ڕووبەڕووی دەبنەوە، كێبەركێیە لەسەر ئەوەی كێ لە دامەزراوە حكوومییەكان دادەمەزێنرێت.
گەنجانی ناو بزووتنەوەی سیسركەكان ڕەشبین و بێهیوان لە هەموو هەوڵەكان بۆ خستنەگەڕی تواناكانیان لە تاقیكردنەوەكان، چونكە دواجار تاقیكردنەوەكان و خوێندن ژیانێكی باشیان بۆ دەستەبەر ناكات.
ئێستە داواكارییەكانی گەنجانی خۆپێشاندەران بە سەركردایەتیی بزووتنەوەی سیسركەكان بەرز بووەتەوە، ئەوان چوار داوای سەرەكییان هەیە و دەیانەوێ بە زووترین كات جێبەجێ بكرێت، لەوانە پێویستە كێشەی سیستمی خوێندن و فێركردن بە تەواوی لە وڵات بنەبڕ بكرێ و بەشێوەیەكی ناناوەندی تاقیكردنەوەكان بەڕێوە ببرێن، پێویستە لەسەر حكوومەت قوتابخانەكان و ناوەندی خوێندنی تایبەت ڕێكبخاتەوە تا بە شەفافانە كار بكەن.
دووەم داواكاری بریتییە لە ڕەخساندنی دەرفەتی كاری زۆر بەشێوەی دادپەروەرانە و بێ جیاكاری و مەحسووبیەت و مەنسووبیەت، گرنگیدانی زیاتر بە مەشقكردن لە پرۆسەی خوێندن و ئامادەكردنی تەواوەتی قوتابیان بۆ بازاڕی كار.
داواكاری سێیەم بریتییە لە زیادكردنی وەبەرهێنان لە سیستمی پەروەردە و فێركردن، بەر لە 60 ساڵ لیژنەیەك كە لەلایەن حكوومەتی ئەوكاتەوە پێكهێنرا داوای كرد، كە دۆخی سیستمی فێركردن دەبێ گرنگی تایبەتی پێ بدرێت و 6% كۆی داهاتی هیندستان لەو بوارە خەرج بكرێت، بەڵام ئێستە دەگاتە تەنیا 4%.
بزووتنەوەی سیسركەكان لە چوارەم داواكاریاندا هاتووە، كە پێویستە حكوومەت لەسەرجەم ئاستەكانی دەسەڵات ڕێز و پایەكی زۆر بۆ گەنجانی وڵاتەكە بنوێنرێت.