یەكێك لەو ڤایرۆسانەی كە ئێستە لەناو وڵاتانی دنیا مەترسیی بڵاو كردووەتەوە، ڤایرۆسی "ئەندێس"ە كە بە پشتبەستن بە دوایین ڕاپۆرتەكان تا مانگی ئایاری 2026، چەند راستییەكی لەبارەیەوە بڵاو كراوەتەوە.
د. محەمەد میرزا پسپۆری فسیۆلۆجی پزیشكی لەوبارەیەوە، چەند زانیارییەكی بۆ "وشە" خستە ڕوو، ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) حاڵەتەكانی ڤایرۆسی ئەندێس- جۆرێك لە ڤایرۆسی هانتا-ی لە نێو سەرنشینانی كەشتی گەشتیاری MV Hondius پشتڕاستكردەوە، لەگەڵ هەردوو حاڵەتی پشتڕاست كراوە.
روونیشی كردەوە كە ڤایرۆسی ئەندێس تاكە ڤایرۆسی هانتایە كە ناسراوە لە كەسێكەوە بۆ كەسێكی تر دەگوازرێتەوە، بەزۆری لە ڕێگەی بەركەوتنی جەستەیی ڕاستەوخۆ یان بەركەوتنی درێژخایەن لە شوێنە داخراوەكاندا، نەك لە ڕێگەی هەواوە وەك ڤایرۆسی ئەنفلۆوەنزا.
هەروەها ئاماژەی بۆ ئەوە كرد، ڤایرۆسەكە دەبێتە هۆی نەخۆشی هانتاڤایرۆسی سییەكان (HPS) كە نەخۆشییەكی سەختە و لە نێو ئەو كەسانەی كە بەم دواییە پشتڕاستكراونەتەوە، كوشندەیی فایرۆسەكە ڕاپۆرت كراوە.
سەرەڕای حاڵەتە پشتڕاستكراوەكان، رێكخراوی تەندروستی جیهانی ئاماژە بەوە دەكەن كە مەترسی گشتی گواستنەوەی بەربڵاو لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤ كەم دەمێنێتەوە، و گواستنەوەی لەو جۆرە دەگمەنە و سنووردارە بە بارودۆخی تایبەت.
لەبارەی سەرچاوەی سەرەكی تووشبوون بەو ڤایرۆسە، د.محەمەد میرزا گوتی، ڤایرۆسەكە بە شێوەیەكی گشتی لە ئەمەریكای باشوور (شیلی و ئەرجەنتین) لە ڕێگەی مێشوولە كێوییەكانەوە دەبینرێت، بە تایبەتی مشكی كلكی درێژ، و لە ڕێگەی هەڵمژینی لیك یان دڵۆپی میزەوە دەگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ.
ڤایرۆسەكە ئێستە لەلایەن ڕێكخراوی تەندروستی جیهانییەوە چاودێری دەكرێت دوای دەركەوتنی لە چوارچێوەیەكی دیاریكراودا، هەروەها جیاوازە لە ڤایرۆسە بەربڵاوەكانی كۆئەندامی هەناسەدان و مەترسییەكەی لە توانای گواستنەوەیدایە لەنێوان مرۆڤدا لە حاڵەتەكانی نزیكایەتیدا.
گەڕان بەدوای ڤاكسینەكاندا
رێكخراوی تەندروستی جیهانی دەستیان بە ئامادەكاری كردووە بۆ دروستكردنی و پەرەپێدانی ڤاكسینی دژی ڤایرۆسی ئەندێس، لەنێویاندا ڤاكسینی DNA كە بۆ هاندانی وەڵامدانەوەی بەرگری زوو دروستكراون. هەروەها تەكنەلۆژیای ڤێكتەری ڤایرۆسی بە بژاردەیەكی ستراتیژی دادەنرێت بۆ پاراستنی زۆرترین دانیشتوان.
بۆ كەمكردنەوەی مەترسی تووشبوون بە ڤایرۆسی ئەندێس:
دووركەوتنەوە لە بەركەوتنی (مشك و جورج) و میز یان پیساییەكانیان
دەستشۆردن دوای پاككردنەوەی شوێنی تۆزاوی یان داخراو
لەكاتی پاككردنەوەی ئەو شوێنانەی كە مشك یان جورج تیادایە لە تووشی بوون، دەمامك و دەستكێش بەكاربهێنە
خواردن بە داپۆشراو بهێڵەرەوە