لە پاش كۆتاییهاتنی ڕژێمی بەشار ئەسەد و حزبی بەعسی سوری لە كۆتایی ساڵی 2024، تەرازووی هێز لەناو سوریادا بەشێوەیەكی سەرەكی گۆڕا و هێزە هەرێمییەكان توانیان لە جاران زیاتر دەستوەردان بكەن لە كاروباری سوریا، لەوانە توركیا و ئێسرائیل و وڵاتانی كەنداو. هەر بە ماوەیەكی كەم لە ڕووخانی ڕژێم، ئیسرائیل هێرشی چڕی بۆ سەر سوریا كرد و فرۆكەخانە و یەكە سەربازییەكان و چەكە قورسەكانی ئەو دەوڵەتەی لەناو برد و هەتەشە (هیئە تحریر الشام) بەدەستی خاڵی دەسەڵاتی بەدەست هێنا، هەتەشە پاشخانی دروستبوون و فكری ئیسلامی جیهادی هەیە، بۆیە هەر دوای رووخانی ڕژێم دەستی بە كوشتار لە ناوچەی ساحلی سوریا كرد كە زۆرینەی خەڵكەكەی عەلەوی/شیعە بوون، بەم شێوەیە توانیان تۆڵەی كۆنەقینی خۆیان بكەنەوە و گورزێكی گەورە لە عەلەوییەكان بدەن.
هەتەشە كە تازە گەیشتبوو بە دەسەڵات و توانای شەڕی نەبوو لەگەڵ كورد، بیری لە ڕێكەوتنێك كردەوە كە دوو ئامانجی بپێكێت:
1-كڕینی كات: مەبەست لە ڕاگرتنی شەڕ ئەوە بوو كە هێزەكانی خۆیان كە تازە گەیشتوون بە دەسەڵات كۆ بكەنەوە و خۆیان پڕچەك بكەن، ئەمەیش لە دوای ئەوە دێت كە هەتەشە ماوەیەكی دوورودرێژ لە جەنگدا بوو لەگەڵ حكوومەتی بەشار و بۆردمانی فڕۆكەی ڕووسی، لەوكاتەدا توانای شەڕی كوردیان نەبوو بەهیچ شێوەیەك.
2- ڕەوایەتی: هەتەشە پێویستی بە ڕەوایەتیدان بوو بۆ ئەوەی لە ئایندەدا هێرش بكاتە سەر كورد و ناوچە دەوڵەمەندەكانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە كۆنتڕۆڵ بكات، لەم پێناوەدا پێویستییەكی زۆریان بە ڕێكەوتنێك بوو كە مەترسی كورد نەهێڵێت و ڕەوایەتی بە هەڵوەشاندنەوەی ئیدارەی خۆسەر لە باكوری خۆرهەڵاتی سوریا و هەسەدە بدات.
لە پاش ئەو بارودۆخە ناهەموارەی حكوومەتە نوێیەكەی ئەحمەد شەڕع، داوا لە مەزڵووم عەبدی كرا ڕێكەوتن بكرێت بۆ ئەوەی مافی كورد لە چوارچێوەی سوریادا مسۆگەر بكرێت، هەربۆیە لە 10/3/2025 ڕێكەوتێك بە سەرپەرشتی ئەمەریكا لە دیمەشق لە نێوان عەبدی و شەرع واژۆ كرا، دەقی ڕێكەوتنەكە ئەمەیە:
١ - گەرەنتیكردنی مافی هەموو سورییەكان لە نوێنەرایەتی و بەشداریی پرۆسەی سیاسی و هەموو داودەزگاكان لەسەر بنەمای لێهاتوویی، بەبێ ڕەچاوكردنی ئاینی كەسەكە یان نەژادی.
٢ - كۆمەڵگەی كوردی كۆمەڵگەیەكی ڕەسەنە لە دەوڵەتی سوریا و دەوڵەت مافی هاووڵاتیبوونی پێ دەبەخشێت و هەموو مافە دەستوورییەكانی دیكە دابین دەكات.
٣ - ڕاگرتنی جەنگ لە تەواوی سوریا
٤ - گرێدانی هەموو داودەزگا سەربازی و مەدەنییەكانی باكوری خۆرهەڵاتی سوریا بە دەوڵەتی سوریاوە، لەگەڵ مەرزە سنوورییەكان و فڕۆكەخانە و بیرە نەوت و گازەكانیش.
٥ - گەرەنتی گەڕانەوەی هەموو ئاوارە سورییەكان بۆ ناو وڵات و پاراستنیان لەلایەن دەوڵەتەوە.
٦ - پاڵپشتی دەوڵەتی سوریا لە بەرەنگاری پاشماوەكانی ئەسەد و هەموو هەڕەشەكان كە مەترسی بخاتە سەر ئاسایش و یەكێتی سوریا.
٧ - دژایەتیكردنی داواكانی سەربەخۆیی (دەوڵەتی كوردی) و رق و كینە و ئاژاوە لە نێوان پێكهاتەكانی كۆمەڵگەی سوریادا.
٨ - دەستەی جێبەجێكاری (حكوومەتی ئەحمەد شەرع) هەوڵی جێبەجێكردنی خاڵەكانی رێكەوتن دەدات، پێش كۆتاییهاتنی ساڵ.
سەرەتا پێویستە سەیری خاڵی دووەمی ڕێكەوتنەكە بكەین كە زۆر جێگای سەرنجە، ئەویش بە ڕوونی ناوی نەتەوەی كورد ناهێنێ، واتا كورد لە سوریادا وەك نەتەوە هەژمار نەكراوە، بەڵكو وەك كۆمەڵگەیەك لە قەڵەم دراوە كە بەشێكە لە گەلی سوریا، ئەمەیش هەموو وتارێكی سەربەخۆخوازی و ئۆتۆنۆمیخوازی كوردی دەكوژێت، لەبەرئەوەی مادام بە نەتەوە هەژمار نەكرا، مافی چارەنووسی نییە، مافی ئەوەی نابێت داوای سەربەخۆیی یان هەرێمێك بكات.
لە هەموویشی گرینگتر خاڵی چوارەمە، ڕەوایەتی تەواو دەدات بە هەڵوەشاندنەوەی ئیدارەی خۆسەر، لەبەرئەوەی بە ڕوونی دەڵێت: "گرێدانی هەموو داودەزگا سەربازی و مەدەنییەكانی باكوری خۆرهەڵاتی سوریا بە دەوڵەتی سوریاوە" دەبێت هەموو كانتۆنەكانی ڕۆژئاوای كوردستان ببنە بەشێك لە ئیدارەی دەوڵەتی سوری، نموونە چۆن پارێزگای میسان سەر بە دەوڵەتی عێراقە و هیچ جۆرە هێز و ئیدارەیەكی جیاوازی نییە و ناتوانێت سنوری خۆی هەبێت وەك هەرێمی كوردستان و خاوەن پەرلەمان و دەستور بێت، ئەو خاڵەیش ڕێك ئاماژە بەوە دەكات كە دەبێت هەموو ئیدارەی خۆسەر بتوێتەوە لەناو دەوڵەتی سوریادا، جگە لە ئیدارە وەك دیارە ئاماژە بە هەڵوەشانەوەی دەزگا سەربازییەكانیش دەكات، هەسەدە و یەپەگە و یەپەژە.
ماوەی جێبەجێكردنی ڕێكەوتنكە لە خاڵی هەشتەمدا ئاماژەی بۆ كراوە كە بە ڕوونی ماوەی یەك ساڵی دیاری كردووە، ئەو یەك ساڵە لە كۆتایی 2025 و سەرەتای 2026 كۆتایی هات و ئێستە ڕەوایەتییەكی سیاسی و قانونی بەخشیوە بە ئەحمەد شەرع و توانرا لەو ماوەیەدا هێزەكانی دەوڵەتی سوری خۆیان ئامادە بكەن و چەكی قورس و مامناوەند و درۆنیان دەست بكەوێت بۆ شەڕی هەسەدە، هەرچەندە هەر لە رێككەوتنەكەدا دیاری كراوە كە دەستەی جێبەجێكردنی حكوومەتی شەرع ڕێككەوتنەكە جێبەجێ دەكەن، بەڵام نەكراوە و بەرپرسیارێتییەكە لە ئەستۆی ئەوانە.
ئەحمەد شەرع لەسەرەتادا زۆر لاواز بوو و دەیناڵاند بەهۆی فرەیی هێز لە وڵاتەكەیدا و نەیدەتوانی دوژمن بۆ خۆی دروست بكات، بەڵام دواتر بە هاندانی هێزە جیاوازەكانی سوریا دژ بە عەلەویی و درووزەكان، توانی هێز بۆ خۆی ڕابكێشێت و بیانخاتە ژێر فەرمانی وەزارەتی بەرگری سوریا، لەوكاتەدا بەرگەی هێرش یان هێزی هەسەدەی نەدەگرت ئەگەر هێرش بكرایە، بۆیە بە زیرەك بوو لەوەدا كە توانی كورد لە هێرش ڕابگرێت و هەمیش ڕەوایەتی سیاسی و قانونی لە كوردەكان وەربگرێتەوە و نەهێڵێت لە سوریای ئایندە جێیەك هەبێت بۆ هێزی كوردی، وەك دەبینین ئەو شەڕ و ململانێیەی ئێستە پێوەندی بەو دوو دیدگا جیاوازەی كورد و شەرعەوە هەیە، بەڵام ئاسان نییە جارێكی تر دەسەڵاتێك لەم ناوچەیە بتوانێ نكۆڵی مافی كورد بكات.
بەڵام من تا ئێستەیش لام ڕوون نییە كە دەسەڵاتدارانی پەیەدە و ڕێڤەبەری خۆسەر مەبەستیانە لە ئایندەدا شتێك بۆ كورد بێتە دی؟ ئەو شتە چۆنە و داواكارییە ڕوونەكەیان چییە؟ چونكە ئەوان لە تراویلكەی برایەتی گەلان و بە دیموكراتیزەكردنی سوریا دەدوان پێشتر، بەڵام چۆن دەتوانرێت دەسەڵاتی ڕادیكاڵی ئیسلامی سیاسی بكرێت بە دیموكراتی؟ بەچی شێوەیەك دەكرێت بە دیموكراتی؟ ئەگەر دەسەڵاتدارانی هەسەدە هەتا پێش شەڕی حەلەبیش بیركردنەوەیەكی وایان هەبووبێ، هیوادارین ئیتر بە ڕوونی و ڕەوایی داوای مافی كورد و فیدراڵی یان لامەركەزی بكەن و شەڕەكەیان بۆ ئەوە بێت نەك هیچیتر.