ئەو نەهامەتییەی بەسەر دەڤەری شنگال و ئێزیدییەكان بە دەستی رێكخراوی تیرۆریستی داعش لە 2014 هات، ئێستەیش بە شێوازێكی تر بە دەستی میلیشیاكان و پەكەكە بەردەوامە، چونكە داعش خەڵكەكەی كۆمەڵكوژ كرد و بەشێكیانی بەدیل گرت و ناوچەكەی وێران كرد، ئێستەیش ئەو هێزانە رەوتی خراپەكاریی داعش تەواو دەكەن و رێگری لە گەڕانەوەی ئاوارەكان و ئاوەدانكردنەوەی ناوچەكانیان دەكەن، بەڵام دۆخی شنگال بۆچی چارەسەر نابێت؟
ناسر هەركی، ئەندامی خولی رابردووی پەرلەمانی عێراق بە "وشە"ی گوت، پرسی شنگال پرسێكی ئاڵۆزە، بابەتەكە تەنیا ئەوە نییە چەند هێزێكی لێیە، ئەوەی لەوێ روودەدات بەرنامەیەكی داڕێژراوی چەندان ساڵە بۆ دەڤەرەكە دانراوە، كە ئەو هێزانەی لێ بێت، بۆیە ئەوەی روودەدات سودفە نییە و بەرنامەی بۆ داڕێژراوە.
زیاتر گوتی، بەوهۆیەوە چارەسەركردنی دۆخی شنگال رەنگە ئەوەندە ئاسان نەبێت، سەبارەت بە هەڵوێستی سەرۆك وەزیرانی عێراق لەبارەی چارەسەركردنی پرسی شنگال، ئەو لەناخی خۆیدا ئەو دۆخەی كە هەیە، پێی خۆش نییە و هەوڵی دا رێككەوتن بۆ ئاساییكردنەوەی بكات و چەكدارانی پەكەكە لەناو شارەكە نەمێنن، بەڵام نەیتوانی، چونكە رێگر لەلایەن هێزی سیاسی و سەربازی عێراقی هەبوو، كە ئێستەیش پاڵپشتی پەكەكە دەكەن لە شنگال.
ئەوكاتە چارەسەری دۆخی شنگال دەكرێت، ئەگەر سەروەریی عێراق بگەڕێتەوە
رەنگە ئەو پرسیارە بكرێت كە كەی دۆخی شنگال چارەسەر دەكرێت؟، بەتایبەتی كە خەڵكەكەی لە كەمپەكان ئاوارەن و ناتوانن بگەڕێنەوە سەر زێدی خۆیان بۆ ئاوەدانكردنەوەی، هەروەها رەنگە حكوومەتی نوێی عێراق دوور لە میلیشیاكان بێتە پێكهاتن، هەركی دووپاتی كردەوە، ئەوكاتە چارەسەری دۆخی شنگال دەكرێت، ئەگەر سەروەریی عێراق بگەڕێتەوە، عێراق ببێتە دەوڵەتێكی بەهێز، نەوەك ئەوەی ئێستە هەیە.
"بۆیە پێویستە چەك هەمووی بەدەستی حكوومەتەوە بێت، ئەوكات ئاسانە و دۆخی دەڤەرەكە ئاسایی دەبێتەوە، بەڵام ئەوكاتەی كە عێراق ببێتەوە عێراق و هەموو هێزە چەكدارەكان بكەونەوە ژێر فەرمانی فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عێراق و چەك تەنیا لەدەستی دەوڵەتدا بێت، ئەوكات عێراق دەتوانێت شنگال ئازاد بكاتەوە، چونكە ئێستە ئازاد نییە و خەڵكەكەی ناتوانن بگەڕێنەوە"، ناسر هەركی وای گوت.
لای خۆیەوە ئەحمەد شەریفی، شارەزای ستراتیجی عێراقی چارەسەر نەبوونی دۆخی شنگال بەهۆی بوونی ململانێیەكی گەورەی نێودەوڵەتی و ناوچەكە دەبەستێتەوە، دەڵێت، رێككەوتنی ئاساییكردنەوەی شنگال بۆ ئیدارەدانی هاوبەشی ناوچەكە لەنێوان هەردوو حكوومەتی عێراق و هەرێمی كوردستان بووە، رێككەوتنەكە وەك گرێیەكی ستراتیجی و جێی ململانێی ناوخۆیی و ناوچەیی مامەڵە لەگەڵ شارەكە ناكات، چونكە كە باسی شنگال دەكەین، باسی مەترسیی ئێران لە دابڕینی لە سووریا و لبنان دەكەین، ئەوەیش ئێران زۆر لێی دەترسێت، چونكە سێ رێڕەوی جوگرافی هەن كە بۆ ئێران گرنگن، شنگال-تەلەعفەر و دیالە و قائیم-ئەلبووكەمال، كە ئێران بە رێڕەوەی بەیەكگەیاندنی بەرەی بەرگریكاری لە ناوچەكە دادەنێت.
جیا لەوە ئێران خواستی هەیە لە رێگەی شنگالەوە نەوت و گازەكەی بگەیەنێتە سووریا و دەریای سپی ناوەڕاست، لەلایەكی تر توركیا ترسی هەیە شنگال ببێتە قووڵایی ستراتیجی پاڵپشت بۆ قەندیل كە بە هەڕشەیەكی گەورەی بۆ سەر تەناهیی خۆی دادەنێت و پێشی وایە فرەوانخوازی جوگرافی بەرەو كەركووك و مووسڵ لەو رێگایەوە دەبێت، جگە لەوانە عێراق پێی وایە ئەو ناوچە تا ئێستە جێی ناكۆكە لە رووی ئیدارەدانەوە، شتێكی تر گەیشتنی مووشەكی ئێران ناوەند مەودا لەسەر چیای شنگال، دەگاتە تەلئەبیبی پایەتەختی ئیسرائیل.
هێزەكانی پەكەكە و میلیشیاكان تەنیا كێشەیان بۆ خەڵكەكە دروست نەكردووە، بەڵكو بۆ حكوومەت و سوپای عێراقیش، كاتێك ئەوان هێرشیان كردووەتە سەر سوپای عێراق و چەند سەربازێكیان كوشتووە، لە دوایین بڕیاریشدا دەوامی فەرمی فەرمانگە حكوومەتی و ناحكوومەتی ناوچەكەیان وەستاند، ئەوەیش تەحەدایەكی زەقی حكوومەت و سوپای عێراقە.
ئەمڕۆ ئەنجوومەنی وەزیرانی ئاسایشی نیشتمانی عێراق لە كۆبوونەوەیەكدا بە سەرۆكایەتی مستەفا كازمی، فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكان، تاوتوێی پەرەسەندنەكانی دۆخی شنگالی كرد، بۆ وەرگرتنی چەند رێوشوێنێك بە مەبەستی سەپاندنی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەكە، دوێنێیش كازمی بڕیاری پێكهێنانی لیژنەیەكی بە سەرۆكایەتی پارێزگاری نەینەوا بۆ ئاوەدانكردنەوەی شنگال دا، كە لیژنەكە پلانێك بۆ ئاوەدانكردنەوەی ناوچەكە و چاككردنەوەی پڕۆژەكانی ژێرخانی خزمەتگوزاری ئامادە بكات و 28 ملیار دیناریشی بۆ جێبەجێكردنی پلانەكە تەرخان كرد.