چوارشەمی رابردوو هەوڵێك درا هەمواری یاسای باری كەسێتی لە پەرلەمانی عێراق خوێندنەوەی بۆ بكرێت، كە یەكێكە لەو یاسایانەی مشتومڕ و ناكۆكییەكی گەورەی لەسەرە، بەتایبەتی لە نێوان هێزە مەدەنی و شیعەكانەوە، كە ویستیان وەك خۆیان دەیانەوێ هەمواری بكەنەوە، بە كورتی هێزە شیعەكان دەیانەوێ هەمواری ئەو یاسایە بكەنەوە و رێگە بە هاووڵاتی بدرێت بۆ یەكلاكردنەوەی پرسەكانی هاوسەرگیری و جیابوونەوە و میرات پەنا بۆ مامۆستایانی ئاینی ببەن.
دوای دروستبوونی مشتوڕێكی زۆر لەسەر یاساكە پەرلەمان ناچار بوو خوێندنەوەی دوا بخات، چوارشەمی رابردوو پەرلەمانی عێراق رای گەیاند كە پێشنیازی یاسای هەمواری بڕگەی 57 لە یاسای باری كەسی بۆ ساڵی 1957 بۆ گفتوگۆكردنی زیاتر دوا خستووە، كاتێك لیژنەی یاسایی پەرلەمان داوای بەشداریكردنی رێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی و لیژنەی ژن و مافی مرۆڤی لە گفتوگۆكان لەبارەی هەمواركردنەوەكە كرد.
ئەو یاسایە بۆ ساڵانی سەرەتای دوای هاتنی ئەمەریكا بۆ عێراق دەگەڕێتەوە، كاتێك ژمارەیەك كەسایەتیی سیاسی و ئاینی لە یەكەم ساتی دوای رووخانی رژێمی سەدام حوسێن ویستیان هەمواری یاساكە بكەن بۆ ئەوەی مۆركێكی مەزەوی لە بری مەدەنی لەسەر بنیشێت، ئەو كات هێزە سیاسییە شیعەكان ناویان لە یاساكە نا "یاسای جەعفەری"، وەك ئاماژەیەك بۆ گۆڕینی شێوازە مەدەنییەكەی بۆ مەزەوی سەر بە مەزەوی جەعفەری دوازە ئیمامی، كە زۆرینەی شیعەی عێراق سەر بەو مەزەوەن.
یەكێك لە داواكارانی هەموارەكە عەبدولعەزیز حەكیم، سیاسەتوان و مامۆستای ئاینی شیعە بوو كە ئەوكات سەرۆكی ئەنجوومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق بوو، كە لە ساتی وەرگرتنی سەرۆكایەتیی ئەنجوومەنی فەرمانڕەوایی لە 2003 یاسای باری كەسێتی كارپێكراوی هەڵوەشاندەوە، بەڵام لە 2004 پۆل برێمەر، فەرمانڕەوای مەدەنیی ئەمەریكا لە عێراق یاساكەی گەڕاندەوە، لەو ساتەوە شیعە هەوڵی گۆڕینی یاساكە بۆ یاسای جەعفەری دەدەن.
مونقیز داغر، سەرۆكی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە رێكخراوی گالۆپی نێودەوڵەتی ئاماژە دەكات، لەو قۆناغەدا چوارچێوەی هاوئاهەنگی سوود لە كۆنترۆڵكردنی دەسەڵاتەكانی عێراق بۆ تێپەڕاندنی چەند یاسایەك دەبینێت، چونكە دەزانێت دۆخەكە ماوەیەكی دوورودرێژ وا نامێنێتەوە، هەمواری یاسای باری كەسێتیش لە چوارچێوەی ئەو یاسایانە دێت كە هێزە ئاینییە توندڕۆكان و ناتوندڕۆكانیش دەیانەوێ خزمەتی یەكتری پێ بكەن.
داغر پێی وایە هێزە شیعەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی دوای كۆنترۆڵكردنی هەموو دەسەڵاتەكان لە عێراق هەوڵی سوودبینین لە لاوازیی هێزە مەدەنییە كاریگەرەكان دەدەن بۆ تێپەڕاندنی هەموو یاسا ناكۆكی و مشتومڕ لەسەرەكان، بۆیە دەكرێ یاسای تریش بە هەمان ئاراستەی تایفی تێبپەڕێنن.
مستەفا ناسر، توێژەر و رۆژنامەوان پێی وایە هەمواری یاسای باری كەسێتی لەلایەن هێزە شیعەكان كراوەتە دەستەوارەیەكی سیاسی، بەتایبەتی كە خستنەڕووی هاوكاتە لەگەڵ خستنەڕووی یاسای لێبوردنی گشتی، كە بۆ سوننە گرنگە، بۆیە هێزەكانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی دەستەوارەیەكیان لەگەڵ هێزە سوننەكان ساز كردووە بۆ تێپەڕكردنی هەردوو یاسا بە یەكەوە، بەڵام دوای ئەو هەڵایە گەورەی چالاكان دروستیان كرد هەمواری یاساكە تێپەڕ ناكرێت.
سەفا عیماد، كچەرۆژنامەوان و چالاك هەوڵەكانی تێپەڕاندنی یاساكە بە پەكخستنی رۆڵی دەسەڵاتی دادوەری و زاڵكردنی مامۆستایانی ئاینی وەسف دەكات، دەڵێت، بڕگەكانی پڕۆژەكە دیوانی مەزاڵمی رێكخراوی داعشمان دێنێتەوە یاد لە دوای گرتنی مووسڵ كە ژیانی مەدەنیان پەك خست.
دووپاتی كردەوە، گرنگترین كێشەكانی ئەو یاسایە بڕگەكانی پێوەندیدارە بە مافی ژن و منداڵ لەو رووەی هەندێك مەزەو رێگەیان بە هاوسەرگیریی كچە منداڵەكان داوە و ژن لە میرات بێبەش كراوە، جیا لە بڕگەی تری پێچەوانەی مافی مرۆڤ، بۆیە رێكخراوەكانی مافی هەوڵی هەڵوەشاندنەوەی یاساكە لە رێگەی گوشاری راگەیاندن و سۆشیال میدیا و سازكردنی كۆڕ و كۆبوونەوە بۆ روونكردنەوەی مەبەست و نهێنییەكان لە پشتی دەدەن.
هەیسەم هیتی، شارەزا لە زانستە سیاسییەكان دووپاتی دەكاتەوە كە قسەكردن لەبارەی هەمواری یاسای باری كەسێتی لە یەكەم ساتەكانی دوای هاتنی ئەمەریكا دەستی پێ كردووە، بەربەستەكان رێگریان لە دەركردنی یاساكە كرد، بەڵام ئێستە بۆ هاوپەیمانەكانی ئێران كاتەكە گونجاوترینە بۆ دەركردنی هەموو ئەو یاسایانەی پاڵپشتی لە دەسەڵاتی توندڕۆیان دەكات.
دووپاتی كردەوە، ئەوەی روودەدات درێژكراوەی هەوڵەكانی ئێرانە بۆ تێكشكاندنی هەموو یاسا و دامەزراوە مەدەنییەكانی عێراق، نەبوونی بەرهەڵستكارییەكی كاراش باشترین هەلە بۆ هێزە شیعە توندڕۆكان بۆ بەهێزكردنی پێگە و دەسەڵاتی مامۆستایانی ئاینی و ئاراستەی سیاسییان لەناو دەوڵەتی عێراقیدا، بۆیە پڕۆژەكە تەواوكردنی بەرنامەیەكە بۆ گۆڕینی عێراق بۆ نموونەیەكی هاوشێوەی تاڵیبان كە ئێران كۆنترۆڵی بكات، هەوڵێكی ئەو وڵاتەیە بۆ هەڵوەشاندنەوەی ناسنامەی نیشتمانیی عێراقی و پەنابردن بۆ ناسنامەی مەزەوی.
شایەنی باسە هەندێك لە بڕگە مشتومڕ لەسەرەكانی پێشنیازی یاساكە رێگەپێدانە بە هاوسەرگیریی كچانی تەمەن نۆ ساڵ و بێبەشكردنی ژنان لە میرات لە هەندێك حاڵەت، لەوكاتەی یاساناسان باسی ئەوە دەكەن كە كێشەی یاساكە رێگەپێدانە بە هاوسەرگیری لە دەرەوەی دادگاكانی مەدەنی بێ ئەوەی سزای لەسەر بێت، ئەوەش كێشەی هاوسەرگیریی كچانی منداڵ و فرەژنی زیاد دەكات.