وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كانی كوردستان وه‌ڵامی وه‌زیری نه‌وتی عێراق ده‌داته‌وه‌

:: PM:11:33:18/01/2021 ‌
وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كانی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌ ڕوونكردنه‌وه‌یه‌ك به‌ چوار خاڵ وه‌ڵامی قسه‌كانی وه‌زیری نه‌وتی عێراق ئیحسان عه‌بدولجه‌بار ده‌داته‌وه‌، كه‌ له‌میانه‌ی چاوپێكه‌وتنێكی ڕۆژنامه‌وانی له‌باره‌ی نه‌وتی هه‌رێمی كوردستان چه‌ند زانیارییه‌كی خستبووه‌ ڕوو و وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كانیش ڕاستییه‌كان ده‌خاته‌ ڕوو.

له‌ ڕوونكردنه‌وه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كانی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان هاتووه‌، وەزیری نەوتی عێراق ئیحسان عەبدولجەبار لە چاوپێکەوتنێکدا ئاماژەی بە چەند بابەتێکی پێوەندیدار بە نەوتی هەرێمی کوردستان کردبوو ، لێرەدا بە پێویستی دەزانین چەند ڕوونکردنەوە و ڕاستکردنەوەیەک سەبارەت بەو بابەتانە بدەین کە لە چاوپێکەوتنەکەدا باسکراون.

وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كان به‌ چوار خاڵ وه‌ڵامی وه‌زیری نه‌وتی عێراقی داوه‌ته‌وه‌ و له‌ یه‌كه‌م خاڵدا هاتووه‌، وەزیری نەوتی حکومەتی  فیدراڵی ئاماژەی بەوە کردووە کە تێچووی بەرهەمهێنانی نەوت لە کوردستان بەرزە و نەوتی هەرێمی کوردستان بە  10 دۆلار کەمتر لە نرخی نەوتی خاوی عێراق دەفرۆشرێت .
 
بێگومان ئەمە چەند هۆکارێکی هەیە، لەوانە پێکهاتە و سروشتی ئاڵۆزی کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بە شێوەیەکە کە تێچووی دەرهێنانی زیاتر بێت لە کێڵگە نەوتییەکانی عێراق . سەبارەت بە نرخەکەشی  بەداخەوە بە هۆی ئەو کێشە و ئاستەنگانەی لە لایەن حکومەتی فیدراڵی و کۆمپانیای سۆمۆوە بۆ نەوتی هەرێم دروست دەکرێت، نرخی نەوتی هەرێم کەمترە لە نرخی بازاڕەکانی جیهان.

له‌ خاڵی دووه‌مدا هاتووه‌، لە چاوپێکەوتنەکەدا وەزیری نەوتی فیدراڵی ، داوای ئەوە دەکات دۆسیەی نەوتی هەرێم ڕادەستی سۆمۆ بکرێت و بە شێوەیەکی ( مەرکەزی) بەڕێوە ببرێت. لە کاتێکدا بە گوێره‌ی دەستوور، عێراق دەولەتێکی فیدراڵییە و مەرکەزیی نییە. بە گوێره‌ی دەستووریش ، کە زۆرینەی عێراقییەکان دەنگیان پێداوە ، هەرێمی کوردستان مافی دەرهێنان و فرۆشتنی نەوتی هەیە . بۆیە داوای ڕادەستکردنی دۆسیەی نەوتی هەرێم، داوایەکی نا دەستوورییە . بەڵام لە هەمانکاتدا  ئێمە ئامادەیی خۆمان دەربڕیوە، بۆ ئەوەی داهاتی 250 هەزار بەرمیلی ڕۆژانە ڕادەستی حکومەتی فیدرالی بکەین لە بەرامبەر ئەوەی ماف و شایستە داراییەکانی هەرێم دابین بکەن. هەمیشە ئامادەیشین کێشەکانی نێوانمان بە گوێره‌ی دەستوور چارەسەر بکەین و بگەینە ڕێککەوتنێکی هاوبەش کە لە بەرژوەوەندی هەموو هاووڵاتییانی عێراقدا بێت. 

وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتییه‌كان له‌ خاڵی سێیه‌م نووسیویه‌تی، له‌باره‌ی پابەندبوون بە بڕیارەکانی ئۆپێک، هەرێمی کوردستان پابەندبووە بەو بڕەی بۆی دیاریکراوە کە 430 هەزار بەرمیلی ڕۆژانەیە، لە کاتێکدا هەرێم تەنیا نزیکەی بیست و پێنج هەزار بەرمیلی بۆ بەکارهێنانی ناوخۆیی داناوە، بەڵام حکوومەتی فیدراڵی یەک ملیۆن بەرمیلی بۆ بەکارهێنانی ناوخۆییە.

بەپێی ڕێژەی هەرێمی کوردستان لە بودجەی فیدراڵی بێت کە 12.67%  دەبووایە هەرێم زیاتر لە  600 هه‌زار بەرمیل بەرهەم بهێنێت لە کۆی پێنج ملیۆن بەرمیلی بەرهەمی عێراق، بەڵام هەرێم تەنیا چوارسەد و پەنجا هەزار بەرمیل بەرهەم دێنێت، واتە هەرێمی کوردستان زۆر لە بەشی خۆی کەمتر بەرهەم دەهێنێت. بۆیە ئەوەی لە بەشی خۆی زیاتر نەوتی بەرهەمی هێناوە حکوومەتی عێراقە نەک هەرێم ، بۆیەش دەبێت حکوومەتی عێراق بەرهەمی خۆی کەم بکاتەوە نەک ئەو داوایە لە هەرێم بکات. سەرەڕای ئەوەش هەرێمی کوردستان بۆ بەشداری لە کەمکردنەوەی بەرهەمێنان، 30 هەزار بەرمیلی لە بەرهەمهێنانی خۆی کەم کردووەتەوە. 

خاڵی چواره‌می ڕوونكردنه‌وه‌كه‌ باسی له‌وه‌ كردووه‌ كه‌ وەزیری نەوتی فیدراڵی ئاماژەی بەوە کردووە کە کێڵگە نەوتییەکانی کەرکووک سەر بە بەغدان . لە کاتێکدا ئاشکرایە کە کەرکووک بە گوێره‌ی دەستوور، ناوچەیەکی کێشە لەسەرە و پێویستە بە گوێره‌ی ماددەی 140 خاوەندارێیتی ئەو ناوچانە چارەسەر بکرێت. لە کۆتاییدا جارێکی تریش ئامادەیی خۆمان بۆ چارەسەرکردنی بابەتەکانی پێوەست بە دۆسیەی نەوت دەردەبڕین بە شێوەیەک لە بەرژەوەندی هەردوولاماندا بێت. 


وشە - باز ئه‌حمه‌د